LỄ RIJA NAGAR ĐẦU NĂM:

LỄ RIJA NAGAR ĐẦU NĂM:

HƯỚNG VỀ CỘI NGUỘN VÀ BẢN THỂ DÂN TỘC CHĂM

Chế Mỹ Lan


Ka-ing 2.jpg


Lần về nguồn cội

Lễ Rija Nagar (lễ đầu năm) là lễ hội truyền thống dân gian bản địa độc đáo trong kho tàng văn hóa Chăm. Nói đến dân tộc bản địa (indigenous nation/people) hay văn hoá bản địa (indigenous culture) là nói đến dân tộc cư trú lâu đời, khai hoang ra vùng đất đó và tổ tiên của họ đã để lại những nét văn hoá mang bản sắc riêng. Lễ Rija Nagar là tín ngưỡng bản địa chung cho cả dân tộc Chăm, chứ không phải là một loại lễ nghi riêng cho tôn giáo nào.Từ thuở xa xưa, khi khoa học kỹ thuật chưa phát triển phổ biến rộng rãi, người Chăm cổ đại sống dựa vào thiên nhiên. Xuất phát từ nền văn minh nông nghiệp lúa nước, tiền nhân chúng ta đã biết sử dụng tín ngưỡng đa thần để phù hộ, độ trì cho cuộc sống dân tộc.Từ đó hằng năm cứ vào đầu tháng giêng Chăm (khoảng đầu tháng tư dương lịch), khi trên bầu trời bất chợt loé lên những vệt sáng của sấm, báo hiệu cho một năm mới bắt đầu (grưm manhi than uk than uôn) thì người Chăm chuẩn bị tổ chức lễ Rija Nagar. Lễ này nhằm tiễn những điều xấu xa, xui xẻo, đói khổ, bệnh tật ra đi để đón mừng những điều tốt lành ở năm mới. Cầu mong cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi, con cháu đầy đàn, cầu mong sự bình an, phước hạnh cho dân lành.

Lễ Raja Nagar truyền thống (vài nét tóm tắt)


Lễ Rija Nagar truyền thống ở quê nhà (Panduranga) thường diễn ra hai ngày, một ngày mở đầu và một ngày kết thúc (sa harei tamư, sa harei tabiak). Trong hai ngày này người Chăm dâng cúng nhiều lễ vật cho thần linh như gà (manuk), dê (pabaiy), bánh trái (ahar), hoa quả (binguboh kayau)… Đặc biệt trong lễ Rija Nagar có hình tượng “Salih” (hình nhân thế mạng) bao gồm một tượng người đàn bà, một người đàn ông, một con trâu, heo, gà, rắn … làm bằng bột gạo. Sau kết thúc lễ, hình tượng Salih này được thầy Maduôn đêm thả trôi sông  mang theo những xấu xa xui xeo để dân làng Chăm ở lại ấm no hạnh phúc, đoàn kết, yêu thương lẫn nhau, cùng nhau yêu quê hương, yêu dân tộc. Trong lễ này người Chăm có tục đem lễ vật dâng cúng thần linh. Thầy Maduôn vỗ trống Baranang hát mời nhiều vị thần về dự lễ, thầy Ka-ing múa phụ hoạ. Những vị thần linh mà được mời dự lễ bao gồm những vị thần có công với dân với nước, đã đi vào trang sử vàng của dân tộc chúng ta như Po Nagar, Po Klong Garai (gốc Chăm Ahier), Po Rome (gốc Churu), Bia Than Cih (gốc Chăm Bani), Bia Than Can (gốc EđêWink, Po Riyak, Po Tang Ahok, Po War Palei (gốc Chăm Bani). Ngoài ra trong lễ Rija Nagar, các vị thầy cúng còn cầu thượng đế Alla (Auloh) phù hộ cho dân chúng… (xem Sakaya, Lễ hội của người Chăm, Nxb Văn hoá Dân tộc, Hà Nội, 2004)

Lễ Rija Nagar truyền thống đã để lại nhiều ấn tượng sâu sắc trong mỗi cá nhân, cộng đồng và trong di sản văn hoá của người Chăm. Theo tư liệu của nhiều nhà nghiên cứu viết, chúng ta nhận thấy một ấn tượng sâu sắc và hay nhất có lẽ là trong lễ Rija Nagar có thầy Maduôn hát về những vị thần. Đây là những trang sử vàng viết về những vị anh hùng dân tộc Chăm nếu chúng ta chịu khó đến lễ Riaja Nagar và nghe kĩ những lời vị thầy Maduen hát. Nhiều bài hát thánh ca rất hay gợi nhớ về quê hương, cố quốc của chúng ta.


Bên cạnh những bài hát, trong lễ còn có nhiều điệu múa khác nhau. Ấn tượng nhất là múa chèo thuyền (tamia hua ge), múa kiếm (tamia karit), múa đạp lửa (tamia juak apuei … Hay nhất và thích nhất vẫn là múa đạp lửa của ông Ka- Ing. Chắc trong chúng ta, ai cũng đã từng xem ông Ka-Ing đạp lửa bằng chân trần, cầm roi ngựa (havei athek), có khi cầm kiếm rất oai phong lẫm liệt. Tựa như một vị thần đang hiên ngang quên mình để hủy diệt những thần xấu xa ma qủy để cứu nguy cho dân lành. Đây là một hành động kiên cường bất khuất, sẵn sàng chiến đấu với bất công bạo lực trong cuộc đời, những thiên tai hạn hán khắc nghiệt của khí hậu để đem lại bình an, no ấm cho muôn dân. Một cử chỉ cao đẹp, một tinh thần bất khuất không uy phục những nghịch cảnh trong cuộc đời mà chúng ta cần học hỏi và tri ân về những hình tượng cao đẹp này trong lễ Raja Nagar.

Đó là những nét đẹp, những dấu ấn văn hoá trong lễ Rija Nagar truyền thống, góp phần làm phong phú di sản văn hoá Chăm.

Ôn ka-ing múa đạp lửa trong ngày lễ hội Rija Nagar

Rija Nagar – nơi giao lưu, hội tụ của người Chăm tha phương

Lễ Rija Nagar là một di sản qúy giá, chứa đựng nhiều tinh hoa văn hoá, góp phần hình thành nên bản sắc dân tộc Chăm mà ngày nay thể hệ trẻ chúng ta phải tự hào mà ra sức lưu giữ và phát huy nó trong cuộc sống hiện đại. Lễ Rija Nagar truyền thống có một ý nghĩa hay, không phải là nghi lễ tôn giáo mà là nghi lễ bản địa của dân tộc Chăm, hướng về văn hoá, tín ngưỡng là chính. Chúng ta thấy, lễ không cầu cúng riêng cho vị thần tôn giáo nào mà cầu chung cho tất cả vị thần dân tộc Chăm, trong đó có cả vị thần Chăm Ahier, vị thần Chăm Awal/Bani và cả thượng đế Alla (Auloh) của Chăm Islam. Vì thế, đến hôm nay lễ Rija đã được lưu truyền theo thời gian từ thế hệ này sang thế hệ khác. Ngày nay, lễ Rija Nagar không chỉ diễn ra ở làng Chăm ở Ninh Thuận và Bình Thuận mà hàng năm  tại Sài Gòn – Việt Nam, Hội sinh viên Chăm cũng tổ chức  đón mừng, sinh hoạt, vui chơi nhân ngày lễ này. Lễ cũng đã vượt ra biên giới, một số Hội Đoàn Chăm ở Mỹ có điều kiện hàng năm vẫn tổ chức đón mừng, kỷ niệm ngày lễ Rija Nagar nhưng vì nhiều lý do khác nhau cho nên một số người chưa quan tâm, tham gia đầy đủ. Đây cũng là một điều đáng buồn.


Trong tương lai, nếu Rija Nagar được phát huy tốt trong cộng đồng Chăm ở Việt Nam và cả ở hải ngoại hay bất kì ở nơi đâu, thì lễ sẽ trở thành nơi hội tụ của cộng đồng dân tộc. Vì lễ diễn ra ở đầu năm mới, là dấu mốc quan trọng của thời gian, của đời người và của vũ trụ. Chính vì thế nó sẽ là thời điểm tốt nhất để làm nơi giao lưu, gặp gỡ  những thành viên trong cộng đồng, nhất là người Chăm sống ở hải ngoại. Đến với lễ Rija Nagar như đến với cội nguồn của tổ tiên và bản thể của dân tộc mình. Cho dù hôm nay, chúng ta đang sống tha hương trên đất Mỹ, một cuộc sống mà con người luôn chạy theo thời gian, công việc đến ngợp thở, choáng váng. Tuy nhiên không phải vì thế mà chúng ta quên nhớ về nguồn cội, về bản thể của chính mình.


Hơn nữa, lễ Raja Nagar cũng những lễ hội khác của người Chăm là dịp để chúng ta tụ tập, quây quần bên nhau, cùng góp một bàn tay nhỏ bé của mình trong việc tiếp nối bảo tồn nét đẹp di sản văn hóa cha ông từ ngàn xưa. Lễ Rija Nagar là thời gian, không gian tốt đẹp để chúng ta đến với nhau tẩy rửa những vết nhơ trong tâm hồn, những vũng lầy trong cuộc sống trần tục. Đến với Rija Nagar, để chúng ta cùng xiết chặt tay trong tay hân hoan ca hát những điệu nhạc dân ca da diết tận sâu thẫm tâm hồn người Champa ly hương vong quốc. Từ đó chúng ta sẵn sàng cùng nhau rủ bỏ và tha thứ cho nhau những phiền muộn dù cố ý hay vô tình bằng hành động hay một cử chỉ làm tim ta rỉ máu. Đây là dịp chúng ta nhận ra nhau bằng những nỗi đau của chính mình hay bằng những số phận, cùng những linh hồn vong quốc như nhau. Chúng ta hãy ngừng phân biệt tôn giáo, đảng phái, hội đoàn hay những khác biệt nho nhỏ mà vô tình dẫm lên thêm một lần nữa nỗi đau cho nhau. Bởi lẽ chúng ta, những số phận con người mất nước, không còn chỗ nào nữa trong khoảng trống tâm hồn để chứa thêm những nỗi đau khác. Đến lễ Rija Nagar để cầu mong cho đất nước Champa, cho dân tộc Chăm trường tồn, cùng nhau xua đi những điều xấu xa và hy vọng đón những gì bình an tốt đẹp nhất, thánh thiện nhất trong năm tới.

Hãy đến  trãi lòng với lễ Rija Nagar ở Tacoma vào ngày 21/04/2012 sắp tới và những lễ hội Chăm diễn ra tiếp theo trong năm để xua tan đi những nỗi đau trôi theo dòng sông đệnh mệnh lững lờ. Chúng ta hãy cùng nhau quay về dòng sông của cố quốc, cùng nhau tắm gội trong tinh thần đoàn kết bao dung để khởi đầu cho năm mới, ngày mới tràn đầy niềm tin và hy vọng. Hãy tắm hết bụi trần, nguyện cầu cho Po Yang, cho thánh Alla và những “hình nhân thế mạng” (Salih) trong lễ Rija Nagar mang theo những gì lo âu, phiền muộn của năm cũ ở trần gian, nhấn xuống dòng sông, trôi ra biển. Trôi đi… trôi đi tất cả. Chỉ còn lại những linh hồn thánh thiện, cháy bổng trong mỗi trái tim của những đứa con Chăm biết tự đặt tinh thần dân tộc Chăm lên trên hết, ngoài quyền lợi riêng tư, đảng phái, hội đoàn, tôn giáo … để cùng nhau tiếp nối giữ gìn bản sắc dân tộc hôm nay, ngày mai và mãi mãi./.

Tacoma ngày 04/04/2012

C.M.L

.

You may also like...

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *