Palei Ram, quê hương của nhà cách mạng Ja Thak Wa

Nói đến Palei Ram, hầu hết người Chăm đều nghĩ đến thôn làng có nhiều rừng rậm. Nếu nhìn kĩ lại, Palei Ram là một khu vực khô cần sỏi đá, cây cối không thể đâm chồi nở lá. Thế thì Ram ở đây không thể có nghĩa là rừng rậm được.

Trong ngôn ngữ Chăm có hai cụm từ mà một số người Chăm thường nhầm lẫn. Ðó là từ ram hay aram xuất phát từ gia đình ngôn ngữ Ða Ðảo (Mã Lai : rimba) có nghĩa là . Còn Ram (trong Palei Ram) không có nghĩa là rừng rậm mà là đất gò, tương đương với từ ta-mbok trong ngôn ngữ Chăm. Và hôm nay, người Chăm vẫn còn dùng cụm từ Ram Ta-mbok Krâh, Ram Ta-mbok Gah để ám chỉ làng Văn Lâm. Tóm lại, Palei Ram có nghĩa là xóm gò thì đúng hơn.

Vấn đề quan trọng trong đề tài này không phải đi tìm nguồn gốc ngữ nghĩa của từ Ram mà là đi tìm vết tích của Palei Ram trong lịch sử, đi tìm những nét đặc trưng của thôn này trong tổ chức xã hội của người Chăm hôm nay.

Nói đến Panduranga-Champa, người ta thường nghĩ đến Virapura, thủ đô của tiểu vương quốc này. Nhiều nhà lịch sử học và khảo cổ học cho rằng Virapura tọa lạc tại Bal Caong không xa cho lắm Danao Panrang gần thôn Bầu Trúc. Nếu dựa trên lý thuyết này, Palei Ram nằm ngay trên địa bàn dân cư của thủ đô Virapura. Chính vì thế, Palei Ram không thể tách rời ra khỏi các biến cố chính trị hay quân sự đã từng diễn ra ở thủ đô Virapura (Bal Caong) thời trước.

Biến cố đầu tiên là trận chiến vào năm 787 giữa đoàn quân Jawa (dân tộc Ða Ðảo) và quân đội Panduranga tại thủ đô Virapura. Mặc dù không có sử liệu viết về vai trò của Palei Ram, nhưng chiến trường năm 787 không thể gạt bỏ Palei Ram ra khỏi chu vi của biến cồ này được. Và dân chúng Palei Ram cũng không thể nhắm mắt làm ngơ, trong khi quân đội Panduranga đang chiến đấu với quân xâm lược ngay trước cổng làng của mình.

Phải chờ 358 năm về sau, vấn đề Palei Ram lại xuất hiện trên bàn cờ chính trị Champa. Năm 1145, Cao Miên xua quân xâm chiếm Vijaya (Bình Ðịnh). Hoàng tử Sri Jaya Harivarman I, theo vua cha là Sri Jaya Rudravarman chạy sang miền nam để lánh nạn ở Panduranga. Nghe tin này, vua Cao Miên ra lệnh tấn công thủ đô Virapura vào năm 1158, biến cánh đồng Văn Lâm mà bia ký gọi là Kayev (nơi có tảng đá Batau Tablah) thành bãi chiến trường đẫm máu. Với sự yểm trợ của nhân dân Panduranga, Sri Jaya Rudravarman đập tan toàn diện đoàn quân viễn chinh Cao Miên. Sau ngày chiến thắng, ngài ra lệnh khắc lên tảng đá Batau Tablah (Ðá Nẻ) để ghi công ơn chiến sĩ đã hy sinh xương máu trong trận chiến này. Ngài còn phong chức cho tảng đá Batau Tablah thành Yang Batau Tablah (thần Ðá Nẻ) để dân chúng Champa tưởng nhớ, thờ phượng và giao cho Palei Ram bảo quản.

Batau Tablah là một tảng đá có bề ngang gần 3 thước 50 và bề cao gần 4 thước 75 tọa lạc một cách đồ sộ ở Palei Bal Caong, phía bắc của Palei Ram. Trên tảng đá này có khắc 17 hàng chữ bằng tiếng Chăm cổ với nét chữ có vẻ đẹp tuyệt vời mà người ta chưa từng thấy ở khu vực Panduranga. Phải công nhận rằng, Batau Tablah là một bia ký có diện tích lớn nhất ở khu vực Ðông Nam Á.

Bia ký này nội dung như sau :
Sau ngày vua cha từ trần, dân chúng Panduranga tôn vinh hoàng tử lưu vong ở tiểu vương quốc này tên là Sri Jaya Harivarman I lên làm vua Champa vào năm 1147. Nghe tin này, chính quyền Cao Miên đang chiếm giữ thủ đô Vijaya với sự yểm trợ của nguyỳ quân Champa ở miền bắc làm tay sai cho Cao Miên xuất quân rầm rộ tấn công Panduranga ở đồng bằng Caklyan (tức là Palei Caklaing, Mỹ Nghiệp) nhưng bị đẩy lui. Năm 1158, cũng đoàn quân này trở lại tấn công Virapura và biến cánh đồng Kayev (làng Văn Lâm, nơi có tảng đá Batau Tablah) thành bãi chiến trường đậm máu. Là một hoàng tử vô cùng dũng cảm (bia ký gọi là pron viryya harih), ngài đánh tan trong chốc lác đoàn quân Cao Miên và nhóm nguyỳ quân Champa miền bắc ở bãi chiến trường này. Năm 1159, Sri Jaya Harivarman I rời Panduranga với một đoàn quân hùng mạnh tiến đến miền bắc để giải phóng Vijaya khỏi ách nô lệ của Cao Miên. Sau ngày chiến thắng, ngài thống nhất hai miền nam bắc thành một quốc gia liên bang hùng mạnh và có uy quyền như thời trước.

Ngoài chiến trường năm 1158, Palei Ram còn giữ một vai trò khác trong tiến trình lịch sử của Panduranga. Ðứng trên phương diện chiến lược phòng thủ, Palei Ram đã trở thành một địa thế quân sự quan trọng hàng đầu. Vì rằng, Palei Ram nằm ngay bên lề Kraong Biuh tức là sông Lũy hay sông Thành Lũy, bắt nguồn từ Ðồng Nai, chạy qua các thôn Palei Thuen, Palao, Pabhan, Ram, Caklaing. Dọc theo hai bờ sông này, từ tháp Po Romé đến làng Văn Lâm, người ta tìm thấy có rất nhiều dấu tích đồn lũy mà vua chúa Panduranga-Champa đã xây dựng thời trước. Về thế quân sự, một khi thành lũy của Palei Ram bị phá vỡ thì quân địch tràn qua Cà Ná để tiến đến Phan Rí rất là dễ dàng. Thế thì Palei Ram đã trở thành một đồn pháo quân sự nằm ngay địa đầu của trận chiến để ngăn chặn quân xâm lược xuất phát từ mặt biển tiến quân về phía tây tức là đền Po Romé hay xuất phát từ phía bắc tràn về Phan Rí. Chính vì thế, Palei Ram phải là một thôn ấp tập trung nhiều chiến sĩ dũng cảm để đương đầu với đối phương trong suốt quá trình lịch sử đấu tranh của tiểu vương quốc Panduranga.

Nói đến Palei Ram thì người ta phải nghĩ đến Bhum Kawei, một địa danh trong tác phẩm Ariya Gleng Anak ra đời vào lúc chiến tranh giữa Ja Thak Wa và Minh Mệnh. Một số nhà viết lách cho rằng Bhum Kawei là tên một vương quốc. Tiếc rằng Bhum Kawei không phải là danh xưng của một xứ sở mà là tên của Palei Ram, phát xuất từ Kawei (hồ chứa nước) nằm ngay trong thôn này. Ðây là câu thơ nói đến Bhum Kawei :

Balan tajuh Lengka merai sumu,
klau pakar merai saong nyu, Kawei angan bhum Kawei.

Câu này có nghĩa rằng : vào tháng 7, năm Giáp Ngọ (1834) hoàng đế Minh Mệnh (Langka

Ban Biên Tập

Theo www.champaka.org

 

 

.

44 thoughts on “Palei Ram, quê hương của nhà cách mạng Ja Thak Wa

  1. 通過水光療程抑制黑色素細胞生長的成分注射到真皮層,減少黑色素形成,淡化黑斑色素沉澱,從而達到美白祛斑的效果 療程特色 :可配搭多元化產品來量身訂做不同療​​程計算機化規格,操作方便,容易控制可調節進針深度,精準注射於目標的肌膚層 每針的注射劑量相等,達到均勻注射 一次平均5點注射,可縮短療程時間 採用31號細針頭,幾乎看不到入針點 降低疼痛、瘀血、腫脹及不適感 使用靈活度高,可複合式搭配針劑,量身訂製療程

  2. 【保養】買了15年的經典保養品!推薦KIEHL’S契爾氏週年慶熱銷NO.1明星商品 @ 潮流、美妝、消費 創造個人化風格的女性社群 PIXstyleMe 【保養】買了15年的經典保養品!推薦KIEHL’S契爾氏週年慶熱銷NO.1明星商品

  3. I think that is one of the most important information for me.
    And i am satisfied studying your article. But should
    remark on some basic issues, The website taste is perfect, the
    articles is in point of fact great : D. Just right activity,
    cheers

  4. you’re actually a good webmaster. The web site loading velocity is incredible.

    It sort of feels that you’re doing any distinctive trick.
    In addition, The contents are masterpiece. you’ve performed
    a wonderful task in this matter!

  5. Hey! I could have sworn I’ve been to this blog
    before but after browsing through some of the post I
    realized it’s new to me. Anyhow, I’m definitely happy I found it and I’ll be bookmarking and checking
    back frequently!

  6. I do accept as true with all the ideas you have presented in your post.
    They are really convincing and will certainly work.
    Still, the posts are too quick for beginners. May just you please
    prolong them a bit from subsequent time? Thanks for the post.

  7. I know this if off topic but I’m looking into starting my own blog and was curious what all
    is required to get setup? I’m assuming having a blog like yours would cost a
    pretty penny? I’m not very internet savvy so I’m not 100% certain. Any
    recommendations or advice would be greatly appreciated. Many thanks

  8. I like the helpful info you provide in your articles.
    I’ll bookmark your weblog and check again here regularly.
    I’m quite sure I will learn many new stuff right here!

    Good luck for the next!

  9. Hi, i think that i saw you visited my website thus i came to
    “return the favor”.I’m trying to find things to improve my site!I suppose its ok to use a few of your ideas!!

  10. For most recent information you have to visit the
    web and on web I found this site as a most excellent web page for latest updates.

  11. Definitely believe that that you said. Your favorite
    justification seemed to be on the net the easiest factor to
    remember of. I say to you, I definitely get irked
    whilst other folks think about concerns that they just don’t realize about.
    You controlled to hit the nail upon the highest as well as defined
    out the whole thing without having side-effects , people could take a signal.
    Will probably be again to get more. Thank you

  12. It’s actually a cool and helpful piece of info. I’m happy that you
    simply shared this helpful info with us. Please keep us up to date like this.
    Thanks for sharing.

  13. I am really enjoying the theme/design of your blog. Do you ever run into any internet browser compatibility issues?
    A handful of my blog visitors have complained about my website not working correctly in Explorer
    but looks great in Firefox. Do you have any advice to help fix this problem?

  14. Thank you a bunch for sharing this with all people you really recognize what you are talking approximately! Bookmarked. Kindly additionally discuss with my web site =). We will have a link alternate contract among us!

  15. Simply desire to say your article is as astonishing.
    The clearness in your post is just spectacular and that i could think you are knowledgeable on this subject.
    Well with your permission allow me to clutch your RSS feed to keep up to date with imminent post.
    Thanks 1,000,000 and please continue the rewarding work.

  16. What i do not understood is actually how you’re not actually a lot
    more neatly-appreciated than you may be right now. You are very intelligent.
    You already know therefore considerably in terms of this subject,
    made me in my opinion consider it from numerous various angles.
    Its like men and women are not interested except it
    is something to accomplish with Girl gaga!
    Your own stuffs great. All the time handle it up!

  17. My brother suggested I may like this blog. He used to be totally right.

    This post actually made my day. You cann’t consider just how much time I had spent for this
    information! Thanks!

  18. Over and over again I like to think about this problems. As a matter of fact it wasn’t even a month ago that I thought about this very thing. To be honest, what is the answer though?

  19. Have you ever thought about publishing an ebook or guest authoring on other blogs?
    I have a blog centered on the same ideas you discuss and would love to have you share some stories/information. I know my visitors would
    enjoy your work. If you’re even remotely interested, feel free to
    shoot me an email.

  20. Nice post. I was checking constantly this blog and I’m impressed!
    Very useful information particularly the last part 🙂 I care for
    such info a lot. I was seeking this certain info for a long time.
    Thank you and good luck.

  21. Thank you for every other informative website. The
    place else may I get that kind of information written in such an ideal way?

    I have a undertaking that I am just now operating on, and I have been on the glance out for such info.

Leave a Reply

Your email address will not be published.