Một chút tâm tư của người viết về buổi ra mắt sách Bangsa Champa: “Tìm về với một cội nguồn…

 

Tôi luôn luôn kính trọng những bậc lão thành, trí thức, và những anh em đứng tuổi cùng trang lứa như tôi trong phạm vi tôn giáo hay ở ngoài đời, ở trong hay ở ngoài nước. Đó là một điều tâm niệm thông thường hằng ngày vì mình có kính trọng người thì người mới kính trọng lại mình. Đặc biệt nếu những người đó lại là những người cùng một màu da, dòng máu, cùng một quê hương xứ sở của mình, tôi lại vừa kính trọng lại vừa cảm thấy càng thắm thiết và gắn bó hơn nữa. Vì vậy, mỗi lần trong cộng đồng Chăm có sinh hoạt gì liên quan đến vấn đề xã hội, tôn giáo, hay văn hóa dân tộc tôi đều có mặt để chia xẻ hay tham gia. Buổi ra mắt sách “Bangsa Champa” của ông Dohamide và Dorohiêm mà tôi tham dự cũng không ngoài mục đích đó.

   Trước đây, tôi cũng đã từng tham gia nhiều hoạt động xã hội, văn hóa hay hội thảo về một đề tài nào đó. Tôi cho đó là một dịp để tôi vừa góp sức cũng như vừa để học hỏi.

   Theo sử liệu để lại, dân tộc Chăm chúng ta chịu nhiều đau khổ, thiệt thòi, và mất mát vì chiến tranh với người Đại Việt cũng như sự tranh giành quyền lực của chúng ta, đến khi bị thôn tính và bị xóa tan trên bản đồ thế giới vào năm 1832 nhất là qua triều đình nhà Nguyễn, vua Minh Mệnh. Từ đó, qua những những lần di tản trước đây và sau biến cố năm 1975 của chính quyền miền Nam Việt Nam bị sụp đổ. Người Champa đã đi lánh nạn, tìm đất dung thân nơi xứ người và bị đồng hóa nơi đất dung thân ấy như ở Campuchia, Thái Lan, Mã Lai, Indonesia, Đảo Hải Nam v.v. và nay là Hoa Kỳ. Tôi cũng như nhiều đồng hương khác đã được định cư ở đây từ năm 1981 đến nay  Tại đất nước người, chắc hẳn quý vị cũng như tôi khi nghĩ tới con cháu sống ở đất dung thân đã phải ưu tư, trăn trở là con cháu của chúng ta sẽ ra sao đây, rồi đây chúng có thể sẽ bị đồng hóa như những thế hệ trước hay không, và tôi tin chắc quý vị ít nhất là có một lần trong tâm tư suy nghĩ về vấn đề này và cũng đã ít nhất có một lần đã tìm phương cách để ngăn chặn hay giải quyết.

   Tôi cũng đã từng gặp những quý vị có đồng một ý nghĩ như tôi là phải làm gì. Chúng tôi cảm thấy và thấy phải làm gì đó cho con em thế hệ sau này để khỏi bị đồng hóa, diệt chủng, và cảm thấy cần phải có trách nhiệm đối với dân tộc, mà không cần phải phân biệt người vùng cao hay vùng đồng bằng, vùng trung hay nam bộ, người Chăm Ahier hay Awal, hay người Chăm Islam.

 Thật vậy, Chăm nào mà không là Chăm; cùng một dòng máu Chăm, cùng tổ tiên, cùng ông bà, cùng nói một ngôn ngữ Chăm, cùng ăn bận y phục Chăm, cùng tôn kính những vị anh hùng dân tộc như Chế Bồng Nga, và cũng cùng hãnh diện về một nền văn minh, văn hóa của tiền nhân để lại: một nền văn hóa truyền thống Chăm. Chúng ta là người hậu thế, chúng ta chỉ thừa hưởng những gì tiền nhân để lại, thừa hưởng những gi mà ta có hiện tại, chúng ta không có sự chọn lựa. Ahier hay Awal chỉ là sản phẩm của tiền nhân để lại, đó là một thực tế không chối cải được. Phân biệt giữa người Chăm với nhau là một điều phi lý, rất phi lý. Ngày nay, một thực tế, một thực thể hiện tại, bên cạnh người Chăm Bàlamôn, Bani, còn có người Chăm Muslim, Chăm Tin Lành, Chăm Thiên Chúa. Sống tại Việt Nam, xã hội Chăm bị bao quanh bởi dân tộc Việt, văn hóa Việt, Sống ở nơi dung thân, người Chăm bị văn hóa và dân tộc nơi đó chi phối, ảnh hưởng. Sống ở các quốc gia phương Tây như Anh, Mỹ, Úc, Pháp, Đan Mạch v.v.  thì dễ bị nơi ấy hấp thụ và dễ bị ảnh hưởng. Nghĩa là sống ở đâu người Chăm cũng bị chi phối, ảnh hưởng, và có cơ hội để bị đồng hóa. Vi sao, vì chúng ta không có một niềm tin về giống nòi mình, về văn hóa mình, văn hóa Chăm, vì chúng ta bỏ quên nó và chạy theo những gì mà đó không phải là của chúng ta. Chúng ta không khơi dậy, không vun bồi thì con cháu làm sao biết được cội nguồn, biết gốc gác đó là một lỗi lầm của chúng ta và sự tự chia rẽ trong chính chúng ta là cơ hội để con cháu mình bị đồng hóa sớm hơn, nhanh hơn, lẽ dĩ nhiên nó là một điều vô lý hơn nữa.

 Những tị hiềm, tranh chấp, thành kiến của những cá nhân trước đây ở Việt Nam đem qua đây cũng đã đủ làm cộng đồng xào xáo, phân hóa rồi, nay lại còn vấn đề tôn giáo này nọ nữa thì thật quả là bất hạnh cho dân tộc. Tuy nhiên những tỵ hiềm cá nhân cũng sẽ qua, dễ giải quyết vì một khi họ không còn nữa thì điều đó sẽ tự tan biến, còn thành kiến về tôn giáo, nếu còn nuôi dưỡng, nếu không hóa giải, nó sẽ mãi mãi đi theo thế hệ con cháu Chăm của chúng ta.

 Vì những suy tư ấy mà chúng tôi cùng chung một quan điểm, cùng chung một ưu tư, cùng chung một nguyện vọng đã tụ tập lại thành lập một hội gọi là Hội Bảo Tồn Văn Hóa Champa tại Hoa Kỳ, để tạo sự gần gủi, chia xẻ, và cùng hướng về cội nguồn, về dân tộc Chăm, và về nước Champa. Chúng tôi đã dùng văn hóa làm điểm tựa để mọi người Chăm cùng giao lưu, giao hảo lại với nhau, mở rộng cánh cửa để tạo thông cảm, hiểu biết nhau nhiều hơn.

 Tôi và gia đình tôi cũng như một số người Chăm Bani (Awal) tại thôn Văn Lâm, xã Phước Nam, huyện Ninh Phước, tỉnh Ninh Thuận, nhờ đấng Allah soi sáng, đã nhận lại được đức tin Islam. Sang đây đến Hoa Kỳ, tôi được đấng Allah ban ân phước được sang Thánh địa Mecca, nước Arập Saudi năm 1995, thực hiện lễ đạo hành hương và thành “Haji”, một cơ hội không phải người Islam nào cũng đạt được.

 Trong bước đầu thành lập hội tôi là người Islam duy nhất đã vận động, hợp tác với các anh em đồng tuổi, trí thức, lão thành là người Chăm Ahier, Chăm Awal. Tôi đã bị và chịu nhiều tiếng đàm tiếu không thuận lợi của một số bậc lão thành thuộc cộng đồng Chăm Islam San Jose, bắc California. Họ không mặn mà với việc tôi làm, cũng là do họ có thành kiến nói là tôi lao theo việc thờ thần linh, một điều cấm kỵ tuyệt đối (haram) đối với người theo đạo Islam. Căn bản giáo lý của Islam là chỉ thờ đấng Allah, là đấng tạo hóa duy nhất của vũ trụ và loài người. Người Islam rất là dị ứng đối với lễ Katê hằng năm của người Chăm Ahier, mà khi còn ở quê nhà nghi lễ còn bao gồm lễ tắm gội các tượng thờ trong các đền tháp do các chức sắc Ahier thực hiện theo nghi thức Balamôn giáo, không thích hợp vớì Islam.

 Tuy nhiên, xét cho kỹ lại Katê chỉ là một lễ hội dân gian hằng năm, không phải bao gồm những nghi thức làm lễ Bàlamôn như kể trên. Trên thực tế, tất cả quần chúng Chăm Ahier cũng như Awal hằng năm cùng tham dự, ngay cả người Chăm vùng cao nguyên cũng tham dự, mà họ đâu có phải là người theo đạo Bàlamôn. Vì người Chăm Ahier đông hơn người Chăm Awal, hơn nữa họ là những người luôn luôn cáng đán trong việc tổ chức tất cả các lễ hội tại vương quốc Champa từ ngàn xưa, họ lại là người theo đạo Bàlamôn, nên người ta thường nghĩ rằng trong đạo Bàlamôn có Katê, một điều mà không có một cuốn sách nào hay một bằng chứng nào để chứng minh cả. Người Chăm Ahier tổ chức lễ Katê, điều đó ai cũng chấp nhận, vì đó là lễ Katê là lễ dân gian của đất nước họ, họ là nhóm dân đông đảo hơn, họ chịu trọng trách đó để truyền lưu từ đời này sang đời kia. Nhưng vì họ là người Bàlamôn, nên người ta đã đồng hóa Katê là một lễ của Bàlamôn, nhưng trên thực tế không phải như vậy. Trong lễ Katê còn có người Chăm Bàni tham dự, mà họ không có quyền tổ chức vì những giáo luật của Bàni không cho phép, nhưng vì đó là lễ dân gian nên họ có quyền tham dự. Hiện tại theo tôi biết Balamôn gíáo chỉ còn ảnh hưởng đối với người Chăm Ahier chỉ trong việc Tang Tế, nó không còn trong những cuộc Quan Hôn hay trong những sinh hoạt hằng ngày nữa.. Hơn nữa, văn hóa chỉ là một cuộc sống, sự sinh hoạt của một xã hội của những nhóm người, hay của một dân tộc.Văn hóa không phải là bất di bất dịch, mà nó thường thay đổi, biến dạng tuỳ từng giai đoạn, từng môi trường thích hợp, từng không gian và từng thời gian của từng nhóm người hay dân tộc ấy. Vì vậy, vì Katê là một nền văn hóa dân gian nên nó thay đổi tuỳ nơi tuỳ lúc. Katê ở Phan Rang khác với Phan Rí, khác với Ma Lâm Chàm, khác với Tịnh Mỹ, nhưng tựu trung là nhớ ơn những vị tiền nhân có công khai sáng đất nước, hay những vị đã có công bảo vệ, giữ gìn dân tộc hay đất nước hay giống nòi.

 Trong lần về thăm quê vừa qua tôi có gặp một vài vị thân hào nhân sĩ, trí thức Chăm Ahier ở vùng Phú Lạc để hỏi thăm về ý nghĩa của lễ Katê thì được biết Katê là lễ hằng năm của dân tộc Chăm. Lễ này được tổ chức ở đền tháp, ở làng xã, và ở trong từng gia đình.. Katê ở làng xã đã cho tôi rõ ràng ý nghĩa của nó.Katê trong làng được tổ chức do những gia đình trong làng, mà đặc biệt là những gia đình này theo dòng máu của người cha mà lập thành làng và người vợ cũng phải theo về phía bên làng của người chồng. Những con dân làng đến tuổi 18 trở lên phải chiụ, gom góp tiển bạc, vật phẩm cần thiết cho làng tổ chức Katê, mà đôi khi được gọi là Tết Katê. Tai sao không phải là bên mẹ tôi hỏi, và tôi được trả lời là vì cha là người có công lao nhiều nhất trong gia đình mà công lao này không được thực hiện khi lúc còn sinh tiền tại gia đình bên mẹ, tức là vợ của người ấy.

Để có sự công bằng, Katê là dịp để con cháu báo hiếu tổ tiên bên cha, vì người cha chẳng những lam lũ cực khổ nuôi con mà đôi khi còn mang của cải như ruộng vườn, đất đai, bàn ghế, xe cộ, tiền bạc v.v. về bên vợ, tức là bên mẹ của đứa con, để làm ăn, gầy dựng cơ ngơi, mặc dù của cải tài sản này chỉ được quyền hưởng một đời hay một phần của cuộc đời người ấy. Như vậy Katê là một lễ hội, và cũng nằm trong việc trả ơn, báo hiếu. Trong khi lễ Katê là trong phạm vi nhân gian với mục đích là để báo ơn, đáp nghĩa được thực hiện tại nhà làng xã bên cha, thì công việc tang tế lại có tính chất tôn giáo Bàlamôn thì được tổ chức tại bên mẹ. Katê, nếu được tổ chức trong gia đình, thì đó cũng không ngoài ý nghĩa đền ơn báo hiếu của các con cháu đối với tổ tiên, ông bà đã sinh ra họ trong dòng họ bên mẹ. Trong phạm vi xã hội rộng lớn bên ngoài, Katê được tổ chức tại các đền tháp, cũng là để nhớ ơn hay vinh danh các vị anh hùng, vua chúa, công thần của dân tộc, nó tuyệt nhiên không phải là một lễ hội thuộc đạo Bàlamôn. Người ta tổ chức Katê tại nhiều tháp, mỗi tháp người ta vinh danh một vị vua: Pô Nưgar, Pô Klong Garai, Pô Romê, Pô Tằm, Pô Ních, Pô Mưh Kha mà con cháu là Bà Thềm, là công chúa sau cùng của Chămpa v. v. mà trong lúc hành lễ thì mỗi tháp thực hành mỗi khác; nếu nó thuộc về đạo Balamôn thì hẳn phải theo một nghi thức nhất định, và phải vinh danh thần Shiva. Đạo Bàlamôn là một nhánh của đạo Hindu, phát xuất từ Ấn độ từ năm, sáu ngàn năm về trước, và họ thờ thần Shiva; không lẻ như Pô Klong Garai, Pô Ních, Pô Rômê, Pô Tằm, Pô Mưh Kha là một vị thần trong Balamôn sao? Họ là những người sanh sau đẻ muộn mà.  Trong khi các vị Pô Klong Garai, Pô Rômê thì được vinh trong các tháp Chàm, thì Pô Nưgar và Pô Ních được vinh danh  trong các đền thờ, còn Pô Mưh Kha thì được vinh danh trong các làng xã mặc dù vị này có đền thờ riêng ở play Xôm ngù, Lương sơn.

 Trong khi chủ tế lễ tại các tháp là do các chức sắc tôn giáo, thì chủ tế lễ trong làng là các chủ làng (Pô Palay) hoặc các bô lão trong làng, là những người có uy tín và thông thạo về phong tục, tập quán, và tại gia đình thì chủ tế lễ chỉ là ông chủ họ hay là những người cao niên trong họ.

 Katê trong gia đình mà con cháu không lo toan thì có tội lỗi với ông bà tổ tiên bên mẹ. Katê trong làng mà con cháu không chu toàn là tội lỗi bên cha. Katê không tổ chức được trên các đền tháp thì bị cho là không biết ơn trung hiếu với các bậc công thần, với vua, với các vị anh hùng dân tộc.Những điều đó cho thắy Katê không nằm trong Bàlamôn giáo; hơn nữa Katê lại còn mang tính văn hóa nông nghiệp; vào tháng Bảy Chăm lịch, sau khi gieo cày xong lúa đã mọc cao và nông dân chỉ lo theo nước vào ruộng và chăm sóc cây lúa, đó là thời gian rãnh rổi để nông dân tổ chức lễ này lễ nọ; và như vậy nó là một lễ hội nhân gian không hơn không kém, tuy rằng Katê lại được tổ chức bởi người Chăm Ahier. Việc cúng bái trong nhân gian Chăm chỉ là một hình thức tỏ lòng tôn kính và biết ơn, và cúng lạy chỉ là một biểu tượng mà nó biểu lộ sự lễ độ, sự biết ơn như hành động cuối đầu chào khi gặp nhau giữa những người biết tương kính nhau. Thực sự người Chăm, họ không có cách nào khác hơn để bày tỏ lòng tôn kính của họ.

 Trên thực tế hiện nay chính Chính quyền nhà nước Việt Nam cũng đã công nhận Katê là lễ hội chính của dân tộc Chăm, và để thể hiện điều đó chính quyền đã cho phép tổ chức, yểm trợ, tạo điều kiện dễ dàng, và đôi khi còn tham dự vào nữa như lễ hội Katê năm 2001 và 2004 tại Phan Rang. Chúng ta cũng hiểu rằng Chính quyền Việt Nam cũng rất dị ứng với tôn giáo, bất cứ tôn giáo nào; tại sao họ lại dễ dàng cho việc tổ chức Katê. Một lý do đơn giãn là vì nó không phải nằm trong phạm vi tôn giáo. Nó nằm trong văn hóa nông nghiệp, văn hóa dân gian. Họ muốn đề cao giai cấp công nông như họ đã từng công bố và đó cũng là chính sách hòa giải dân tộc giữa người Kinh và người sắc tộc thiểu số.

 Hội Bảo Tồn Văn Hóa Champa tại USA từ lâu nay cử hành lễ Katê không ngoài hình thức lễ hội dân gian, và lấy đó làm một buổi họp mặt của đồng hương trong cộng đồng Champa mà nhân dịp này để vinh danh các vị anh hùng, bậc tiền nhân đã có công với dân tộc, với đất nước Champa qua hình thức đọc tiểu sử các vị vua, công thần có công dựng nước, giữ nước, hay đem lại sự phồn vinh, an cư lạc nghiệp cho thần dân Champa trước đây. Những bài này do một số diễn giả được chọn lọc trình bày hoàn toàn giới hạn trong phạm vi văn hóa, văn học.Tuyệt đối không có nghi thức bái lạy, hay thờ cúng thần linh nào cả. Thay vào đó, một hình thức biết ơn giản dị hơn và văn minh hơn, chúng tôi đã dùng nghi thức dâng vòng hoa lên các bậc tiền nhân là đủ. Văn hóa là sinh hoạt của con người có thể thay đổi tùy nơi, tùy lúc, tùy môi trường, và sự biến đổi này không ngừng ở bất cứ điểm nào, nơi nào; nên chúng tôi hân hạnh đem hình thức cung kính này thay thế cho sự cúng lạy mà nó đã có lâu đời trong vương quốc Champa. Chúng tôi chưa gặp sự phê bình hay chống đối ở điểm này, vì nghi thức đó tự nó đã đủ ý nghĩa rồi. Theo tôi nghĩ, nếu người Chăm Islam hiểu rõ điều này, và phàm là người có giòng máu Chăm trong tim, không có người Chăm nào nở bài bác cả.

 Những ý nghiã về lễ hội Katê của tôi cũng đã từng được giới trí thức Chăm Islam chia xẻ trước đây như các ông Dohamide, Dorohiêm và một số anh em thanh niên Muslim ở các tiểu bang miền Đông. Họ đã từng tới dự lễ hội, cùng dùng những bữa ăn thân mật, và cùng chuyện trò trong tình thân dân tộc, và tôi chưa từng nghe họ phê bình hay bài bác về Katê.

 Thật vậy, những vị này chắc cũng đã từng lo âu, ưu tư cho thế hệ con em Chăm chúng ta sau này sẽ đi về đâu, có còn lưu lại nòi giống dân tộc Chăm trên quả địa cầu này, hay sẽ bị hòa lẫn, đồng hóa và biến mất (diệt chủng).

 Tôi xác nhận tôi là người Chăm Islam, một người Muslim hành đạo theo hệ phái SHAFI-I, chứ không phải theo phong trào “Wahhabi” chủ trương cục bộ, quá khích, đã bị hội đồng Islam Bắc Mỹ ban hành Fatwa (giáo lệnh) vào tháng bảy vừa qua, theo đó hội đồng này đã bài bác chủ trương cực đoan, khép kín Islam, mà trên cơ sở căn bản là một tôn giáo an bình. Vả lại nước Hoa Kỳ là một nước dung hợp nhiều tôn giáo, nhiều văn hóa khác biệt, nên người Muslim cần phải mở rộng vòng tay, tầm nhìn ra bên ngoài để có cơ hội giao lưu với xã hội chung quanh. Giao lưu với bên ngoài trong khi giữ vững đức tin bên trong về tôn giáo mình mới là người thấm nhuần đạo lý, và từ đó mới thực hiện được nguyên lý an bình và tạo sự hiểu biết giữa con người với con người được.

 Cũng trong tinh thần này mà hai ông Dohamide và Dorohiêm đã mở vòng tay, tầm nhìn ra ngoài với anh em, và một khi thông hiểu nhau thì hai ông được đón nhận một cách nhiệt tình. Trong dịp ra mắt cuốn sách Bangsa Champa:”Tìm về với một cội nguồn cách xa” của hai ông hội BTVH Champa đã đáp ứng một cách chân tình và trân trọng khi được hai ông yêu cầu phụ giúp phần văn nghệ truyền thống Champa.

 Hai ông Dohamide và Dorohiêm những vị trí thức Chăm Muslim vùng Châu Đốc và cũng là những vị trí thức của Champa. Mọi người đều biết hai ông qua cách cư xử, cũng như qua các hoạt động, phục vụ, và phát triển cộng đồng Muslim từ năm 1975 đến nay.

 Trong dịp ra mắt sách ấy, anh em trong hội đã đáp ứng nồng nhiệt hầu mong cho hội trường, sân khấu được trang hoàng khang trang, đẹp đẻ và nhất là “phải thật Chăm”. Từ việc trang trí phòng ốc, chào mời khách tham dự, đến việc tiếp tân, trình diễn những vũ điệu truyền thống của Champa trong các tiết mục được sắp xếp, đòan vũ văn nghệ của Hội đã chu toàn mỹ mãn từ lúc bắt đầu cho đến lúc ra về.

 Ông Dohamide và Ông Dorohiêm là hai anh em ruột, sinh ra và lớn lên ở vùng Chăm Nam bộ: Koh Ta Boong, Châu Đốc, một nơi rất xa với khu di tích lịch sử truyền thống dân tộc Champa ở miền duyên hải trung phần Việt Nam. Hai ông chưa biết nhiều về nếp sống, sinh hoạt, phong tục tập quán hay những sinh hoạt văn hóa của người Chăm tại miền Trung Việt Nam, nơi mà ông đã gọi là “cội nguồn” trong tựa đề cuốn sách hai ông cho ra mắt.

 Cũng do sự biết mở rộng vòng tay để giao lưu với bên ngoài mà hai anh em ông ta đã chiếm được nhiều cảm tình của nhiều người và đã nhận được sự hổ trợ của chẳng những một hội đoàn mà là ba hội đoàn, và nhận được sự hổ trợ của cả ba nhóm người:

–          Thân hữu, bạn bè, ân nhân của hai ông trong đó có những vị khoa bảng, như bác sĩ, luật sư, giáo sư, chính khách, học giả, nói chung là giới trí thức của người Việt Nam.

–          Có ba hội đoàn người Việt bảo trợ: SEACAEF, V.I.E.T. Foundation, và hội Khoa học Kỹ thuật Việt Nam.

–          Hội Bảo Tồn Văn Hóa Champa tại USA.

 Riêng cá nhân tôi rất cảm kích trước tinh thần của hai ông. Vì tác phẩm của mình sắp ra một phần, vì tình dân tộc một phần, hai ông đã không ngại đường xá xa xôi mà đến tận nhưng xóm làng hẻo lánh ở miền Trung để tìm hiều, nghiên cứu để về viết laị cho cuốn sách mình được chinh xác, sống động, làm cho phong phú tài liệu hơn. Nào là văn hoá Sa huỳnh Chăm đối chiếu với nền văn hoá Đồng sơn của giống Việt, nào là những bia ký, hình tượng trong những vùng Chàm cổ v.v.

 Cũng nhờ mở rộng vòng tay, không sống trong môi trường khép kín, trong vỏ ốc, mà hai ông đã hóa giải được phần nào những thắc mắc của cộng đồng Chăm ở hải ngoại qua bài viết “Chiêm thành vì đâu mà suy thoái” của Tiến Sĩ Trần Gia Phụng trước đây, vừa là một giáo sư, vừa là nhà nghiên cứu. Sau một cuộc đối thoại giao lưu nóng bỏng trong tình tương kính tại nhà ông Dohamide giữa nhưng anh em trong hội Bảo Tồn và giáo sư Trần Gia Phụng mà hai bên đã thông cảm và lấy lại được lòng tín cẫn lẫn nhau về bàì viết của ông.

 Tất cả những nghi kỵ, mâu thuẫn, hiềm khích, và cách biệt giữa chúng ta, người Chăm tại Hoa Kỳ, không phải không giải quyết được; vấn đề chỉ là biết mở rộng vòng tay hướng ra ngoài và thật tình đối thoại trong tình xây dựng. Nên gạt bỏ những nghi kỵ nhau mà không có một lý do vững chắc, rất mơ hồ này.

 Qua cuộc ra mắt sách và đọc xong quyển sách của hai tác giả tôi cũng có một vài nhận xét thô thiển như sau:

 Về hình thức:

 Quang cảnh hôm ra mắt cuốn sách ngay 1 tháng 8 năm 2004 vừa qua của hai ông cho thấy một sự thành công mà ít người viết sách đạt được từ sự hổ trợ vật chất lẫn tinh thần của từng bạn bè, thân hữu, cũng như của các đoàn thể.

 Cuốn sách được trình bày đẹp mắt, nổi bật hẳn lên nếu trưng bày với nhiều sách báo khác. Cách hành văn đã lôi cuốn độc giả từ cái mới lạ này tới mới lạ khác, lời văn bình dân, từ ngữ dễ hiểu, gây ấn tượng và dễ gây thiện cảm, bên cạnh vài lỗi nhỏ nhặt về chính tả và địa danh.

 Về nội dung:

 Tôi cũng thành thật xin thưa rằng tôi cũng ít nghiên cứu một phần, ít đọc sách ngoại ngữ được, tôi chỉ đọc được sách tiếng Chàm và tiếng Việt Nam, nên phần này tôi không dám lạm bàn. Tuy nhiên tôi nhận thấy tác giả đã tham khảo rất nhiều sách vở liên quan đến lịch sử,văn hóa, văn minh Chàm mà tôi có lần đọc qua bằng tiếng Việt. Tác giả đã dựa vào nhiều sách vở và suy luận theo cảm quan riêng tư của mình. Trong sách đã chia làm nhiều phần, nhung tựu trung có hai phần chính: hồi ký về cuộc đời của tác giả và những nghiên cứu về văn hóa Chăm.

 Trong phần hồi ký tác giả đã cho độc giả biết rõ về mình. Theo tôi, tác giả đã khéo chuẩn bị cho mình đầy đủ hành trang trong hành trình “tìm về cội nguồn” từ hoàn cảnh, tâm tư, thắc mắc về thân phận mình, kiến thức văn hóa, kinh nghiệm cuộc đòi, và nhất là một tín đồ Islam. Tác giả đã phô bày nhiều hình ảnh về những gì liên quan đến Islam, như nhà chùa Muslim, lớp học giáo lý của tín đồ, hay những buổi lễ cầu nguyện của các tín đồ v.v..Tác giả đã trang bị cho mình vững chắc trước khi dấn thân mà tôi rất lấy làm thích thú và ngưỡng mộ. Có một niềm tin vững chắc trong lòng với đấng Allah thì cuộc hành trình đi đến đâu cũng được, cũng thành công, huống chi là trở về với dân tộc cội nguồn của chúng ta.

 Con người không phải chỉ sống trọn cho đời, hay chỉ sống trọn cho đạo. Hai thứ đó luôn luôn đè nặng lên vai mỗi người, chỉ trừ những kẻ vô tôn giáo. Làm sao dung hòa được đạo và đời; làm sao trả được nợ cho đời mà vẫn giữ trọn tấm lòng chân chính với đạo, đó là điểm mà tôi rất ưu tư trong lòng. Tôi bắt gặp và ngưỡng mộ hai ông ở điểm đó: dung hòa công việc của đạo mà vẫn không quên chu toàn việc đời. Tôi muốn làm như vậy và tôi xác quyết tôi đã làm như vậy. Dù ở đâu, ở ngoài xã hội rộng lớn hay trong hội Bảo tồn Văn hóa nhỏ bé này, tôi vẫn hành xử như là một con người có lương tri, bên cạnh hoạt động có ích cho đời, cho thế hệ mai sau, cho dân tộc với một tấm lòng hướng về thờ kính một đấng Allah duy nhất. Thượng Ðế Allah, Ngài là Ðấng Toàn Năng, Toàn Trí, là Ðấng rất mực độ lượng và khoan dung, không buộc tín đồ quay lưng lại với dân tộc mình, với tổ tiên mình. Đừng sợ nữa, hãy dấn thân với lòng tin vững chắc nơi đấng cao cả Allah. Có như vậy người Chăm mình mới gần được nhau, người Muslim mới vào lòng nhân loại, và đem an bình tới thế gian. Thế hệ con cháu Chăm sau này sẽ không cách biệt nữa, việc dựng vợ gả chồng của chúng không còn bị ngăn trở nữa. Hãy giữ mãi tinh thần Ramadan năm nay, mà chúng ta đã cùng nhau họp bàn, thảo kế hoạch và đồng tình, một lòng tổ chức lễ Ramadan trước khi vào mùa chay, như đã làm tại quê nhà và nhớ giữ mãi tinh thần này cho các mùa Ramadan sắp tới.. Các bậc cha mẹ nên vui mừng và khuyến khích con em tập dợt văn nghệ để ca múa theo nhạc cổ truyền, hãy tổ chức những trận đấu bóng giao hữu với cộng đồng anh em Chăm khác, để nối tình đoàn kết, phát triển sự giao lưu, mở vòng tay ra ngoài, và củng cố lại niềm tin vào Allah để duy trì sự trường tồn của giống nòi Champa.

 

San Jose ngày 20 tháng 9 năm 2005

Mùa Ramadan 2005

Haji Yassin Bá

 

 

.

96 thoughts on “Một chút tâm tư của người viết về buổi ra mắt sách Bangsa Champa: “Tìm về với một cội nguồn…

  1. The next time I read a blog, I hope that it doesnt disappoint me as much as this one. I mean, I know it was my choice to read, but I actually thought youd have something interesting to say. All I hear is a bunch of whining about something that you could fix if you werent too busy looking for attention.

  2. 飛梭雷射、原理、飛梭雷射適應症、老化肌膚、粗糙肌膚、肝斑、色素斑、青春痘疤痕、皺紋、成長紋與肥胖紋、手術疤痕等一些相關、似是而非或有爭議的事項的披露與討論。

  3. Derma Veil ® 被喻為新世代逆齡完美輪廓塑造,最新一代的PLLA膠原。 2003年獲得Mexican Ministry of Health (SSA)認證及美國FDA出口認證,並於2006年在拉丁美洲及遠東至東南亞地區廣泛使用,多個臨床實例見證能改善老化、遺傳、疾病(如脂肪萎縮)等引起的凹陷問題,其效果備受認同。蘊含兩大活性成分均具有生物兼容性及分解性,可逐步被人體自然分解吸收,有效塑造童顏肌 : 1. 聚左乳酸 (Poly-L-lactic acid / PLLA) : 促進骨膠原生長 2. 甘醇酸(Glycolic Acid ) 使皮膚表皮層黏膠性脂質鬆軟,改善皮膚厚度,加速細胞再生,減少皺紋及疤痕,加強保濕功能,增加光澤,美白效果。 由於甘醇酸分子較小,容易滲透皮膚 治療前: 皮膚的凹陷/皺紋 治療後: 成分被人體吸收、並刺激膠原增生,撫平皺紋及凹陷部位。 注入BOTOX(保妥適)會抑制突觸前膜釋放神經遞質,阻斷乙酰膽鹼(Acetylcholine)的釋放,從而使肌肉張力下降或癱瘓麻痺,皺紋也隨之而逐漸消失。

  4. Helpful information. Fortunate me I discovered your website by accident, and I am stunned why
    this coincidence did not came about earlier! I bookmarked it.

  5. I’m really inspired together with your writing talents and also with the structure on your blog.
    Is that this a paid subject matter or did you customize
    it yourself? Anyway stay up the nice quality writing, it’s
    rare to look a nice blog like this one today..

  6. Pretty great post. I simply stumbled upon your blog and wanted to say that I’ve truly
    loved browsing your blog posts. In any case I’ll be subscribing in your feed
    and I’m hoping you write again soon!

  7. I am curious to find out what blog platform you happen to
    be using? I’m having some small security issues with my latest
    blog and I would like to find something more secure. Do
    you have any recommendations?

  8. Oh my goodness! Amazing article dude! Thanks, However I am going through difficulties with
    your RSS. I don’t know the reason why I can’t subscribe to it.
    Is there anybody else getting the same RSS issues?
    Anyone who knows the answer can you kindly respond?
    Thanks!!

  9. Moschino溫馨提示!小心火災 Marie Claire (HK) Edition Moschino以平日的街頭女生形象展開這場秋冬騷,中場開始漸入戲肉,從火災中走出來,美輪美奐如戲服的設計,令人想起火浴鳳凰。仔細看會發現手袋及高跟鞋都有連戲,被火燒穿的痕跡,太用心了。 &nb

  10. What’s up to all, how is the whole thing, I think
    every one is getting more from this web site, and your views are pleasant
    in favor of new viewers.

  11. My brother recommended I might like this website. He was entirely right.
    This post truly made my day. You can not imagine simply how
    much time I had spent for this information! Thanks!

  12. I don’t even know how I ended up here, but I
    thought this post was good. I do not know who you are but definitely you are going to a famous blogger if you aren’t
    already 😉 Cheers!

  13. Hi! This is my first visit to your blog! We are a team of volunteers and starting a new project in a community in the same niche.

    Your blog provided us valuable information to
    work on. You have done a outstanding job!

  14. Have you ever considered about adding a little bit more than just your articles?
    I mean, what you say is fundamental and
    all. However think of if you added some great pictures or video clips
    to give your posts more, “pop”! Your content is excellent but with images
    and clips, this website could definitely be one of the very best in its niche.
    Very good blog!

  15. You are so cool! I don’t believe I’ve truly read anything like that before.
    So great to discover someone with some unique thoughts on this subject matter.
    Really.. thanks for starting this up. This site is something that
    is needed on the web, someone with a little originality!

  16. After exploring a number of the blog posts on your
    web site, I truly like your technique of writing
    a blog. I saved it to my bookmark webpage list and will be checking back in the near future.
    Take a look at my website as well and let me know what
    you think.

  17. Today, while I was at work, my sister stole my iPad and tested to see if it can survive a 30 foot drop, just so
    she can be a youtube sensation. My iPad is now destroyed and she has 83 views.
    I know this is completely off topic but I had to share it
    with someone!

  18. Write more, thats all I have to say. Literally, it seems as though you relied on the video to
    make your point. You definitely know what youre talking about, why waste your intelligence on just
    posting videos to your site when you could be giving us something informative to read?

  19. Hmm is anyone else encountering problems with the pictures on this blog loading?
    I’m trying to determine if its a problem on my end or if it’s the blog.
    Any suggestions would be greatly appreciated.

  20. My developer is trying to convince me to move to .net from
    PHP. I have always disliked the idea because of the expenses.
    But he’s tryiong none the less. I’ve been using Movable-type on several websites for about a year and am worried about
    switching to another platform. I have heard great things about blogengine.net.
    Is there a way I can transfer all my wordpress content into
    it? Any kind of help would be really appreciated!

  21. A motivating discussion is worth comment. I think that you ought to write more about this issue, it
    might not be a taboo matter but generally folks don’t talk about such topics.
    To the next! All the best!!

  22. An outstanding share! I’ve just forwarded this onto a co-worker who was
    doing a little homework on this. And he in fact ordered me dinner due to the fact that I
    discovered it for him… lol. So let me reword this….
    Thank YOU for the meal!! But yeah, thanks for spending the time to discuss this issue here on your internet site.

  23. I do agree with all the concepts you have introduced on your post.
    They’re really convincing and will certainly
    work. Still, the posts are very short for beginners.

    Could you please prolong them a little from next time? Thanks for the post.

  24. Thank you for some other excellent article. Where else may anybody get that kind
    of info in such an ideal approach of writing? I have a presentation subsequent
    week, and I am at the look for such information.

  25. Have you ever considered about including a little bit more
    than just your articles? I mean, what you say is important
    and all. But imagine if you added some great images or video clips to give your
    posts more, “pop”! Your content is excellent but with
    images and videos, this website could certainly
    be one of the best in its field. Awesome blog!

  26. Fantastic beat ! I would like to apprentice while you amend your site, how can i subscribe
    for a blog site? The account helped me a acceptable deal.
    I had been a little bit acquainted of this your broadcast provided bright clear idea

  27. Quest bars cheap fitnesstipsnew1 quest bars cheap 516999410492780544 quest bars cheap
    Hmm it looks like your blog ate my first comment (it was extremely
    long) so I guess I’ll just sum it up what I wrote and say, I’m thoroughly enjoying
    your blog. I as well am an aspiring blog blogger but I’m still new to
    the whole thing. Do you have any suggestions for first-time
    blog writers? I’d genuinely appreciate it.
    Quest bars cheap fitnesstipsnew1 quest bars cheap 516999410492780544 quest bars cheap

  28. Fantastic goods from you, man. I have understand your
    stuff previous to and you’re just extremely excellent.
    I actually like what you’ve acquired here, certainly like what you’re saying and the way in which you say it.
    You make it entertaining and you still care
    for to keep it wise. I can’t wait to read far more from you.
    This is really a terrific web site.

  29. Fantastic blog! Do you have any tips for aspiring writers?
    I’m hoping to start my own blog soon but I’m a little lost on everything.
    Would you propose starting with a free platform
    like WordPress or go for a paid option? There are so many options out there that
    I’m totally overwhelmed .. Any suggestions?
    Appreciate it!

  30. obviously like your web site but you need to take a look at the spelling on quite a few of
    your posts. A number of them are rife with spelling problems and I to find it very troublesome to tell the truth then again I’ll surely come again again.

  31. Its such as you learn my mind! You seem to grasp a lot
    approximately this, like you wrote the e book in it
    or something. I feel that you simply could do
    with some percent to pressure the message house a bit,
    but other than that, this is magnificent blog.
    A fantastic read. I will certainly be back.

  32. Hello, i read your blog from time to time and i own a similar
    one and i was just wondering if you get a lot of spam
    feedback? If so how do you stop it, any plugin or anything you can advise?
    I get so much lately it’s driving me crazy so any support is very
    much appreciated.

  33. I do not even know how I ended up here, however I assumed this post was good.
    I don’t recognize who you might be however definitely you’re going to a well-known blogger
    in the event you are not already. Cheers!

  34. Link exchange is nothing else however it is just placing the other person’s web site link on your page at proper place and other person will also do similar
    in favor of you.

  35. My spouse and I absolutely love your blog and find a
    lot of your post’s to be what precisely I’m looking
    for. Would you offer guest writers to write content to suit your needs?
    I wouldn’t mind creating a post or elaborating on many of the subjects you write in relation to here.
    Again, awesome web log!

  36. I’m impressed, I have to admit. Rarely do I
    come across a blog that’s both equally educative and
    amusing, and let me tell you, you have hit the nail on the head.

    The problem is an issue that not enough folks are
    speaking intelligently about. I am very happy that I found this during
    my hunt for something relating to this.

  37. Just wish to say your article is as astounding.
    The clarity in your post is just great and i can assume you’re an expert on this
    subject. Fine with your permission let me to grab your RSS
    feed to keep up to date with forthcoming post.

    Thanks a million and please keep up the rewarding work.

  38. I do not even know the way I finished up here, however I believed this post used to be good.

    I do not know who you’re however definitely you are
    going to a famous blogger in the event you are not already.
    Cheers!

  39. My spouse and I stumbled over here from a different web address and thought
    I might as well check things out. I like what I see so now i am following you.
    Look forward to looking at your web page repeatedly.

  40. Thank you, I have just been searching for info approximately this subject for a long time and yours is the greatest I’ve discovered so far. However, what about the conclusion? Are you certain about the supply?

Leave a Reply

Your email address will not be published.