VÀI NÉT HOẠT ĐỘNG CỦA HỘI BẢO TỒN VĂN HÓA CHAMPA NĂM 2001-2003

I. TÌNH HÌNH CHUNG

Kể từ khi được thành lập vào tháng 02 năm 1998, hằng năm Hội đã và đang cố gắng thực hiện 2 mục tiêu chính mà Hội đề ra. Thứ nhất, tổ chức Lễ Hội Ilimo Kauk Thun và phát hành Lịch Chăm cho đồng hương nhân ngày đầu năm của dân tộc. Thứ hai, tổ chức Lễ Hội Katê truyền thống và xuất bản Đặc San Vijaya. Mặc dù Lễ Hội Ilimo Kauk Thun chưa được tổ chức trọng thể cho lắm so với Lễ Hội Katê nhưng cũng giúp cho đồng hương Champa còn tự nhận mình là con dân Chăm được an ủi phần nào trong những ngày đầu xuân tại xứ người. Bởi lẽ tại đất nước Hoa Kỳ mọi sắc dân đều có cộng đồng riêng để duy trì và phát huy văn hóa bản sắc của dân tộc mình, đều tổ chức ngày Đầu năm, hay ngày Tết cho chính cộng đồng họ.
Lẽ nào người Chăm lại không có ngày Đầu năm mà cứ chờ ngày Đầu năm của các sắc dân khác để mong tham dự mãi sao!

May thay Hội được ra đời tại Hoa Kỳ, nơi mà quyền tự do cá nhân, tự do phát biểu ý kiến, và tự do hội họp được tôn trọng nên Hội được tồn tại và phát triển đến ngày nay. Mặc dù tôn chỉ của Hội đã công khai chỉ rõ: mục đích của Hội là bảo tồn và phát huy truyền thống văn hóa Chăm, ngoài ra Hội không có tham vọng chính trị gì khác. Thế nhưng, các thành viên của Hội luôn bị quấy rầy khi họ có công việc cần thiết về Việt Nam để thăm mồ mã tổ tiên, thăm ông bà cha mẹ già còn kẹt ở quê nhà. Họ luôn bị công an Việt Nam hỏi han, theo dõi, thậm chí một số thành viên còn bị chất vấn về tình hình sinh hoạt của Hội tại Hoa Kỳ. Chúng tôi không hiểu vì sao chính quyền Việt Nam lại quan tâm cho kiều bào Chăm như vậy? Và chúng tôi cũng không hiểu họ muốn gì ở đồng bào Chăm nơi hải ngoại, có chăng họ muốn chúng tôi phải nằm yên để con cháu của chúng tôi sớm quên đi cội nguồn của dân tộc Chăm bất hạnh này?

May thay nhờ sự tiến bộ vượt bực của các ngành khoa học kỹ thuật, đặc biệt là công nghệ tin học đã và đang trợ giúp đồng bào Chăm nghèo nàn lạc hậu này có cơ may gần gũi và hiểu biết nhau hơn. Người Chăm ở Việt Nam, Hải Nam, Cam-bốt, Thái Lan, Mã Lai, Nam Dương, cũng như ở rải rác khắp nơi trên thế giới, từ nay họ có thể liên lạc với nhau qua các mạng lưới Internet, qua trang nhà (Home page) của Hội Bảo Tồn Văn Hóa Champa – www.khikilimochampa.org, hay qua trang nhà của một số hội đoàn Chăm khác, chẳng hạn của nhóm Cham youth – www.chamyouth.com, một cách dễ dàng và ít tốn kém. Đây là một việc làm mà cách đây không lâu, không có người Chăm nào dám mơ ước để nối kết vòng tay giữa các đồng hương Chăm lại với nhau. Bởi lẽ người Chăm nghèo nàn lạc hậu làm sao có đủ khă năng để phát thanh hay truyền hình cho đồng hương Chăm bị lưu lạc khắp hoàn cầu. Đối với các tổ chức hay hội đoàn Quốc tế thì Champa hãy còn là đề tài bỏ ngõ, không có gì hấp dẫn cho lắm để họ phải quan tâm. Nếu có chăng chỉ là những tổ chức tôn giáo muốn truyền đạo, lôi kéo đồng bào Chăm bỏ đạo và theo họ để có gạo mà ăn. Từ khi lập trang nhà, Hội BTVH Champa đã nhận nhiều thư điện tử (e-mail) của các đồng hương Chăm từ khắp nơi có đồng bào Chăm sinh sống gởi đến để tìm hiểu, thăm hỏi các vấn đề liên quan đến văn hóa xã hội Chăm ngày nay. Nhờ trang web, Hội đã thông tin kịp thời đến đồng hương Chăm trên toàn thế giới về những ngày tháng quan trọng trong năm của dân tộc, chẳng hạn ngày Ilimo Kauk Thun (tức ngày đầu năm theo lịch Chăm), ngày Đại lễ Katê (tức ngày tưởng nhớ các bậc tiền nhân, các anh hùng liệt sĩ, các chư vị đã có công với lịch sử, văn hóa dân tộc Champa). Nhiều đồng hương Chăm, mặc dù không đến tham dự được Lễ Hội Ilimo Kauk Thun do Hội BTVH Champa tổ chức tại Hoa Kỳ, họ đã gởi thư chúc mừng năm mới đến đồng hương Chăm trên toàn cầu. Nhiều đồng hương Chăm cư ngụ tại những quần đảo xa xôi bên kia bờ Thái Bình Dương, chẳng hạn ở Hải Nam (Trung Hoa) hay Nam Dương, mặc dù không đến tham dự được Lễ Hội Katê do Hội BTVH Champa tại Hoa Kỳ mời gọi, họ cũng sốt sắng gởi những lời ghi ơn sâu xa đối với Tiền Nhân suốt mùa lễ có ý nghĩa lịch sử này. Có những đồng hương cũng đã dành một phút mặc niệm cầu xin cho vong linh của Tiền Nhân Chăm luôn phù hộ tiếp sức cho đồng hương để gìn giữ di sản văn hóa của tổ tiên. Hội BTVH Champa thành thật cám ơn quí đồng hương ở gần hay xa đã gởi lời chúc mừng năm mới trong ngày đầu năm hay những lời tri ân Tiền Nhân Champa trong ngày Lễ hội Katê. Hội chúng tôi thật sự được khích lệ và động viên tinh thần từ những lời chúc mừng và an ủi của quí đồng hương.

Tuy được hoạt động trong một môi trường tương đối thuận lợi tại Hoa Kỳ, được tự do hành động theo năng lực của mình, được tiếp cận những thành quả tiến bộ của nền khoa học kỹ thuật hiện đại, đặc biệt là mạng lưới Internet, Hội cũng gặp vô vàn khó khăn trong bước đường bảo tồn văn hóa truyền thống của dân tộc. Khó khăn hàng đầu vẫn là khó khăn về nhân sự và tài chính. Với số dân ít ỏi mà lại định cư rải rác khắp các tiểu bang Hoa Kỳ, thành ra Hội rất khó khăn trong việc vận dụng nhân lực và vật lực để xây dựng một cộng đồng Chăm hải ngoại vững mạnh có khả năng mở ra những trường lớp để dạy tiếng mẹ đẻ cho con cháu. Hội muốn tổ chức các ngày Lễ Hội truyền thống có qui mô ngày càng lớn hơn nhưng không thực hiện được. Thứ nhất là thiếu diễn viên, thiếu đạo diễn, thiếu đồng hương tham dự vì ở quá cách xa nhau. Thứ hai là thiếu các mạnh thường quân ủng hộ tài chánh. Các gia đình người Chăm sinh sống tại Hoa Kỳ đa số là đủ ăn, nếu có dư giả chút đỉnh là dành dụm để gởi về giúp đỡ thân nhân còn kẹt lại ở Việt Nam. Thành ra việc đóng góp tài chánh từ đồng hương để giúp phát triển cộng đồng còn rất là hạn chế. Kế đến phải thừa nhận rằng khả năng ngoại giao của các thành viên của Hội còn yếu kém. Hội chưa mở rộng quan hệ giao tế với các cộng đồng bạn địa phương, chẳng hạn như cộng đồng người Mỹ gốc Hoa hay gốc Nhật; hay từ các tổ chức chính quyền địa phương như chính quyền thành phố hay quận hạt v.v… Đó là những nguyên nhân khiến Hội chưa phát triển vững mạnh.

Nhìn chung, trong những năm vừa qua tuy Hội chưa gặt hái được những thành quả gì lớn lao cho lắm, nhưng cũng đóng góp một phần nhỏ mọn công sức của mình vào sự nghiệp gìn giữ và bảo tồn di sản văn hóa của Tiền Nhân tại hải ngoại này.
II. Các hoạt động nổi bật trong năm 2001-2003

Mặc dù chưa thành công trong việc lôi cuốn đồng hương tham gia đông đảo các lễ hội lớn của dân tộc, Hội BTVH Champa luôn cố gắng duy trì những thành tích đã đạt được trong 5 năm qua, hầu kiến tạo những lễ hội này thành những nếp sống văn hóa không thể thiếu được của các gia đình người Mỹ gốc Chăm. Chẳng hạn, đã là người Chăm chúng ta không thể nào không biết ngày Đầu năm của dân tộc, hay là chúng ta cần khuyến khích đồng hương treo lịch Chăm để biết các ngày tháng quan trọng của dân tộc, chẳng hạn như ngày Đại lễ Katê, tháng Ramưvan của đồng bào Chăm theo đạo Bà-ni hay Islam, v.v…

Sau đây là một vài nét hoạt động nổi bật mà các thành viên của Hội đã thực hiện được từ Lễ Hội Katê năm 2001 đến Lễ hội Ilimo Kauk Thun năm 2003 (chúng tôi có kèm theo hình ảnh để quí độc giả tham khảo).

1. Với số thành viên khiêm tốn, Hội BTVH Champa đã tổ chức thành công Lễ hội Katê năm Tân Tỵ vào ngày 21 tháng 10 năm 2001 (theo Dương lịch) tại hội trường trên đường 12 North First Street, thuộc thành phố San Jose, tiểu bang California. Cũng như mọi năm, Lễ Hội Katê năm nay gồm hai phần: phần nghi lễ và phần văn nghệ truyền thống.

– Phần nghi lễ: trước khi vào buổi lễ, MC Bá Trung Thiệu, người điều khiển chương trình bằng tiếng Chăm, và Kiều Thị Châu, người điều khiển chương trình bằng tiếng Việt, mời quan khách và đồng hương đứng lên để chuẩn bị làm lễ Tưởng Nhớ Các Bậc Tiền Nhân. Kế đến MC mời hai thân hào nhân sĩ, năm nay gồm có ông Yassin Bá và Ông Đặng Chánh Anh, bước lên trước lễ đài để chuẩn bị khiêng vòng hoa dâng lên Đài Tưởng Nhớ Các Bậc Tiền Nhân. Sau khi hai vị nhân sĩ đặt xong vòng hoa, MC mời quí đồng hương già trẻ, trai gái, đồng thanh hát bài dân ca Khik bhum Pasai để không bội ước công ơn của Tiền Nhân, tiếp đến MC mời quan khách và đồng hương dành một phút mặc niệm để tưởng nhớ đến công ơn Tiền Nhân. Một phút mặc niệm trôi qua. MC mời quan khách và đồng hương an tọa. Tiếp đến, Ông Đắc Hữu Thiên, Chủ Tịch Hội thay mặt Hội BTVH Champa đọc diễn văn khai mạc Lễ Hội và gởi lời chúc mừng Katê đến đồng bào Chăm ở Việt Nam cũng như đồng bào Chăm ở khắp nơi trên thế giới. Tiếp đến là phần trình bày mục đích và ý nghĩa ngày Katê của Ông Yassin Bá, Chủ Tịch Hội Đồng Lãnh Đạo Nghi Lễ truyền thống, giải thích tường tận mục đích và ý nghĩa của Lễ Hội Katê từ lúc ban sơ đến hiện tại, kế đến là phần đọc tiểu sử Bà Quốc Mẫu Po Inư Nagar của Bà Từ Thi. Theo tương truyền Po Inư Nagar là vị Quốc vương đầu tiên của vương quốc Champa. Sau cùng là phần phát biểu cảm tưởng của các quan khách tham dự Lễ Hội.

Đặc biệt trong Lễ Hội Katê năm 2001, Hội chúng tôi rất lấy làm phấn khởi được đón tiếp các vị khách quí đại diện cho một số hội đoàn Việt Nam, như Ông Lại Đức Hùng, tổng thư ký Liên Hội Người Việt Vùng Bắc Cali, Ông Nguyễn Hữu Đản, đại diện cộng đồng người Việt vùng Bắc Cali. Và một số đại diện của các cơ quan truyền thông, báo chí trong vùng, như ông Luật Sư Nguyễn Văn Tâm, Chủ nhiệm kiêm chủ bút Nhật Báo Saigon – USA, nhà báo Duy Văn v.v… Sự hiện diện của quí vị là một niềm khích lệ lớn đối với cộng đồng Chăm nhỏ bé của chúng tôi.

– Phần văn nghệ truyền thống:
Cũng như mọi năm sau phần nghi lễ, quan khách và đồng hương được mời dùng bữa cơm trưa thân mật, và sau đó là phần văn nghệ cây nhà lá vườn. Đặc biệt trong phần văn nghệ truyền thống năm nay, có sự góp mặt của Ca sĩ Chế Linh, một nam danh ca Việt Nam gốc Chăm. Chế Linh đã cống hiến cho khán thính giả những bài hát cả tiếng Chăm lẫn tiếng Việt. Chế Linh được khán thính giả hoan nghênh nồng nhiệt và được yêu cầu hát liên tiếp 3 bài. Ngoài ra có đôi song ca bài Sa-ai Avăl adei Ahier (tạm dịch Anh Bà-ni em Bà-la-môn) cũng được khán thính giả hoan nghênh nồng nhiệt, nhờ tài năng diễn xuất rất hay của Từ Duy và Qua Ức Thi Thảo. Buổi văn nghệ truyền thống cũng giúp đồng hương Chăm khuây khỏa phần nào sau bao ngày xa cách và nhớ nhung quê hương.
Trong Lễ Hội Katê năm 2001, Hội cũng ra mắt Đặc San Vijaya số 03. Mỗi quan khách và đồng hương tham dự Lễ hội được biếu tặng 1 cuốn Đặc San để làm quà lưu niệm nhân ngày Lễ.
Lễ Katê năm 2001 được coi là Lễ hội tổ chức tương đối thành công của Hội BTVH Champa từ khi thành lập đến nay. Lễ Hội khởi sự vào lúc 11:30 sáng và bế mạc vào lúc 4:30 chiều cùng ngày.

2. Sau Lễ Hội Katê năm 2001, Hội BTVH Champa tham gia giúp đỡ ca sĩ Chế Linh thực hiện chương trình Đông Dương Nhạc Hội để ra mắt CD nhạc Chăm đầu tiên tại hải ngoại. Đại nhạc hội được tổ chức tại hội trường của khách sạn WYNDHAM, trên đường 1350 North First Street, thuộc thành phố San Jose, từ 3 giờ chiều đến 6 giờ chiều ngày 18 tháng 11 năm 2001. Đại nhạc hội được sự góp mặt của các ca sĩ chuyên nghiệp Việt Nam đến từ Los Angeles cùng với sự đóng góp của hai đội văn nghê Champa, một đội của hội BTVH Champa, một đội của Hội Văn Hóa truyền thống Champa. Đại nhạc hội đã thu hút được đông đảo đồng hương Việt Nam mua vé vào cửa thưởng thức chương trình văn nghệ. Nhân dịp này, đồng hương Việt Nam có cơ hội hiểu thêm về âm nhạc nghệ thuật Champa.

3. Vào trung tuần tháng 01 năm 2002, Hội BTVH Champa đã đưa đội văn nghệ của mình để tham gia các buổi hội diễn văn nghệ truyền thống của các sắc dân thiểu số tại tiểu bang Cali. Các buổi hội diễn được tổ chức tại thành phố San Francisco và có rất nhiều sắc dân cùng tham gia như: Trung Hoa, Nhật, Ấn Độ, Thái Lan, Cam-bốt, v.v… Đội văn nghệ Champa đã biểu diễn màng múa quạt truyền thống để cùng thi thố tài năng với cộng đồng bạn và rất được khán thính giả vỗ tay khen ngợi.

4. Ngày 10 và 11 tháng 02 năm 2002, nhằm mồng một và mùng hai Tết năm Nhâm Ngọ, Hội BTVH Champa được Liên Hội Người Việt ưu tiên cho mượn một gian phòng để triển lãm các hàng thổ cẩm Chăm, các hình ảnh, tranh vẽ, và các sách báo có liên quan đến đời sống, văn hóa Chăm tại quốc nội cũng như hải ngoại. Ngoài ra đội văn nghệ của Hội cũng tham gia biểu diễn các màn múa truyền thống để phục vụ đồng hương Việt Nam trong mấy ngày Tết tại Fair Ground, San Jose.

5. Sau khi tham gia hội Tết nguyên đán, anh em Hội viên chuẩn bị tổ chức đón ngày Đầu năm Nhâm Ngọ theo Chăm lịch, được tổ chức vào Chủ Nhật, ngày 14 tháng 04 năm 2002, tại Hellyer Park, thuộc thành phố San Jose. Mấy năm trước, ngày Ilimo Kauk Thun được tổ chức tại Cunningham Park, năm nay Hội quyết chọn địa danh mới để khách vui xuân thưởng lãm những cảnh đẹp của công viên này, và cũng tạo điều kiện cho các cháu thanh thiếu niên chạy nhảy vui chơi thỏa thích. Lễ Hội cũng được tổ chức chu đáo như mọi năm, sau phần nghi lễ đón mừng năm mới, đến phần tặng quà đầu xuân cho các cháu thiếu niên, rồi đến phần tặng lịch Chăm cho đồng hương. Sau cùng là phần barbecure và văn nghệ cây nhà lá vườn. Lễ Hội bắt đầu từ 11 giờ sáng và kết thúc vào 4 giờ chiều cùng ngày.

6. Lễ Katê năm Nhâm Ngọ được tổ chức vào ngày 06 tháng 10 năm 2002 tại hội trường trên đường 2230 Quimby Road, San Jose. Lễ hội Katê năm nay được tổ chức thu hẹp hơn về số lượng khách tham dự, nhưng nghi lễ và thể thức vẫn giữ nguyên như mấy năm trước. Lễ hội đã khởi sự từ 11 giờ sáng đến 4 giờ chiều thì bế mạc.

7. Vào ngày 1 và 2 tháng 02 năm 2003, tức nhằm mùng một và mùng hai Tết Quí Mùi, Hội cử 1 ủy ban để lo thu xếp việc tham gia Hội chợ Tết Nguyên đán cùng Liên Hội Người Việt tại Fairground, San Jose. Gian hàng của Hội được trưng bày như mọi năm và rất được nhiều khách ghé thăm. Ngoài ra đội văn nghệ của Hội cũng tham gia biểu diễn múa truyền thống Chăm trong buổi lễ khai mạc Hội Tết trước lễ đài chính của Fairground.
8. Ngoài việc lo tổ chức các Lễ hội truyền thống cho đồng hương, Hội BTVH champa còn tổ chức khai giảng hai lớp học chữ Chăm cho các cháu thiếu niên Chăm vùng Sacramento và phụ cận. Các lớp chữ Chăm được khai giảng vào ngày 09 tháng 02 năm 2003 do thầy Quang phụ trách lớp 1 và thầy Thủ phụ trách lớp 2. Có khoảng 20 em học sinh ghi danh học lớp chữ Chăm trong niên học này. Mỗi tuần các em đến lớp học vào chiều Chủ Nhật từ 3 giờ đến 5 giờ tại tư gia bà Thiên Thị Liễu ở Sacramento. Quí vị phụ huynh nào muốn gởi con em đến học thì cứ thoải mái ghi tên và chở các em đến đúng ngày giờ qui định. Các con em của quí vị sẽ được giảng dạy một cách ân cần và miễn phí. Muốn biết thêm chi tiết xin liên lạc thầy Quang tại số phôn sau: (916) 394-0557.

9. Ngày 06 tháng 04 năm 2003, nhằm mùng 6 tháng giêng năm Quý Mùi theo Chăm lịch, Hội tổ chức đón mừng Lễ Ilimo Kauk Thun tại Cunningham Park thuộc San Jose. Lễ hội được tổ chức trân trọng như mọi năm, nhưng quà tặng cho các cháu thiếu niên nhi đồng được tăng thêm phần giá trị. Mỗi cháu tham dự được tặng quà phù hợp với từng lứa tuổi của các cháu. Hình lịch năm nay cũng được in đẹp và sống động hơn, hình các cô thiếu nữ Chăm đang múa chào mừng Lễ hội Katê tại Hoa Kỳ do Hội BTVH Champa tổ chức. Lễ hội Ilimo Kauk Thun bắt đầu từ 11 giờ sáng và kết thúc vào 4 giờ chiều cùng ngày.

10. Để khuyến khích việc học chữ Chăm của các cháu thiếu niên, Hội BTVH Champa kết hợp cùng Hội phụ huynh học sinh Chăm tại vùng Sacramento và phụ cận tổ chức Lễ phát thưởng cho các em học sinh học giỏi chữ Chăm vào lúc 3 giờ đến 4 giờ chiều Chủ Nhật ngày 01 tháng 06 năm 2003. Trong lễ phát thưởng có sự tham dự của ông Yassin Bá, ông Bá Đại Long, ông Dương Tấn Sở, ông Đắc William Kiết, và đầy đủ các phụ huynh học sinh cùng tham dự.

11. Song song với việc khuyến khích các cháu thiếu niên học giỏi tiếng Chăm, Hội BTVH Champa kết hợp với Hội phụ huynh học sinh Chăm vùng Sacramento và các vùng phụ cận tổ chức lễ phát thưởng cho các em học sinh học giỏi chương trình phổ thông tại các trường công lập của thành phố. Lễ phát thưởng được tổ chức vào lúc 3 giờ đến 5 giờ chiều ngày 27 tháng 07 năm 2003. Có khoảng 12 em học sinh được nhận giải thưởng. Trong đó 3 em đạt được điểm A về học lực, và 9 em còn lại đạt được điểm B về học lực của các môn học.

Trên đây là một số nét khái quát hoạt động của Hội BTVH Champa trong 3 năm vừa qua. Chắc chắn rằng Hội chúng tôi không tránh khỏi những thiếu sót trong quá trình phục vụ đồng hương trong các dịp lễ lớn của dân tộc. Mong quí đồng hương và quan khách tham dự Lễ hội niệm tình thông cảm. Hội chúng tôi sẵn sàng đón nhận mọi ý kiến góp ý và phê bình của quí đồng hương hầu tổ chức những Lễ hội truyền thống tốt đẹp hơn trong tương lai. Chúng tôi cũng xin quí đồng hương không vì những bất đồng giữa cá nhân với cá nhân, hay giữa gia đình này với gia đình nọ mà bỏ tham dự các lễ hội truyền thống của dân tộc. Bởi lẽ Hội BTVH Champa hoạt động nhằm mục đích để bảo tồn và phát huy văn hóa Champa, chứ không nhằm mục đích để phục vụ cho cá nhân hay gia đình nào. Hội BTVH Champa luôn coi trọng sự hiện diện của đồng hương trong các Lễ hội truyền thống là những đóng góp thiết thực nhất cho sự tồn vong của văn hóa bản sắc Champa. Mong gặp lại quí đồng hương trong các Lễ hội Ilimo Kauk Thun và Katê năm tới.

Yava Palei (Mùa Katê năm Quí Mùi 2003)

.

You may also like...

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *