Đính chính về Champaka

 

Vài năm qua, nhất trong thời gian gần đây, các bậc chú bác và nhiều bạn trẻ thắc mắc tại sao Inrasara mãi giữ thái độ im lặng trước bao lời xuyên tạc phi lí từ Tiến sĩ Po Dharma , suốt mấy số tạp chí Champaka do ông làm chủ? Tôi đã không trả lời, cả trong tác phẩm riêng lẫn Tuyển tập Tagalau. Đơn giản – tôi thấy hoàn toàn không cần thiết.
Về các bài viết của Dharma, sự thiếu thiện chí hiện ra quá rõ. Ông cố ý cắt vụn câu văn của tôi hay bóp méo sự thật để dễ bề xuyên tạc tôi nên, trao đổi qua lại chẳng những mất công mà còn nguy cơ kéo dài đến vô cùng.
Về vài bài khác, tôi thấy tầm nó còn quá thấp. Chúng ta chớ phí phạm thời gian ít ỏi của đời người vào các tranh cãi vụn vặt, vô ích. Thường thì khi không làm gì ra hồn người ta ưa chê bai thiên hạ, để tỏ ra ta đây cũng hiểu biết như ai. Hãy làm đi, nếu bạn có khả năng. Vậy thôi. Chấm hết! Chỉ có kẻ khờ mới nuôi ý định xây dựng sự nghiệp bằng cách kí sinh trên công trình hay tên tuổi của kẻ khác!

Nhà văn Inrasara

Dĩ nhiên để tránh vài hiểu lầm không đáng có, chiều lòng bà con anh chị em, hôm nay tôi mạn phép có đôi lời nói lại. Không phải để tự vệ, dù việc tự vệ là điều chính đáng, với một người bị xuyên tạc. Cũng không phải tự biện minh, bởi chính tác phẩm của nhà văn biện minh cho nhà văn tốt hơn cả, nhất là việc làm và hoạt động xã hội của tôi đã đủ biện minh cho tôi rồi.
Tôi cũng không gọi đây là trao đổi khoa học, vì trao đổi thì có người nói người nghe, đằng này Dharma cố tình cắt đứt mọi con đường đổi thoại. Nên, tôi chỉ xin được gọi đây là các đính chính. Đính chính này cũng không nhằm vào chuyên môn – bởi nói về chuyên môn không biết đâu là cùng – mà, về phương pháp và thái độ làm việc, từ đó ta đánh giá được hiệu quả khoa học và mục đích của ông.
Vài đính chính nhỏ, rồi thôi.

1. Đính chính về vốn tư liệu quá …còm

Năm 2002, P.Dharma nẩy ra cái ý làm tổng kết báo chí tiếng Việt trong nước liên quan đến văn hóa-xã hội Chăm. Là điều tốt, đáng vỗ tay lăm lắm. Thế là ông thu gom, suốt 27 năm ròng rã, từ 1975 đến 2002, từ báo ngày, nguyệt san, báo chuyên cho chí báo phổ thông; gồm đủ đề tài, thể loại: sáng tác, tiểu luận, giới thiệu, điểm sách, tin …Xong, ông mang trưng bày cho người thiên hạ thưởng lãm trong tập san Champaka2: được 116 bài. Rồi ông làm cái nhận định, đánh giá thông tin đó. Chuyện ông nhận định thế nào thì chưa vội bàn, riêng cái con số, mới dòm vào đã thấy ngay: quá còm! Chưa tới 7% lượng bài viết về/của Chăm.
– Ví dụ, về Inrasara mới vỏn vẹn 15 bài. Thực tế từ 1995 đến cuối năm 2002, 7 năm thôi, khoản này hơn 400 bài, gồm: 262 sáng tác, 62 nghiên cứu, 66 bài viết về tôi hay tôi trả lời phỏng vấn. Đó là chưa kể bài điểm sách, tin …90% trong số đó liên quan đến Chăm.
– 5 bài về tiểu thủ công nghiệp Chăm, khi trong tay tôi có 84 bài. Mà chắc gì tôi đã thu thập đủ! Về Đàng Năng Thọ, cái được Champaka2 bày ra mới là tin (ví như hôm nay các quan lớn đến thăm phòng tranh…) chứ không phải bài viết. Các tin này chỉ tập trung ở năm 1995. Bài viết tốt về họa sĩ này trên báo chuyên, đăng tải trong các năm sau đó hoàn toàn vắng bóng.
Ông ở xa không có điều kiện sưu tập – không sao! Ờ thì người ta cho qua, nhưng tại sao lại dũng cảm đi nhận định với phê phán kia chứ? Đó, mới thành vấn đề.
Số lượng đã thế, nguồn khai thác cũng chưa được phân định rõ: ông nhét cả sáng tác vào phần tin tức hay nghiên cứu! Thế nên ông viết đầy chủ quan rằng: “sự bùng nổ thông tin về Champa trong năm 1995 ở Việt Nam, sau năm 1996 các thông tin giảm, chỉ tồn đọng ở mức 4-5 bài một năm”. Chúa ạ! Đây là lối kiểm kê tài sản làng nước bằng cách đếm tiền ngay trong túi mình. Thực tế gấp 20 lần con số trên cơ. Nghĩa là trong năm 1996, đã có ít nhất 100 bài.
Ví dụ khác: Bài phê bình về Inrasara của các tác giả như PGs.Phạm Quang Trung, nhà thơ Trúc Thông, Ts.Nguyễn Thị Minh Thái … trên Tạp chí chuyên như Văn, Tác phẩm mới không thấy đâu cả, mà chỉ xuất hiện vài bài tạp được viết vội vã bởi các nhà báo chạy tin. Vậy mà ông cứ vô tư vin vào đó mà …phê phán!

2. Đính chính về lề lối suy luận đáng buồn …cười

Ngữ pháp tiếng Chăm của Bùi Khánh Thế được tôi đánh giá là “được viết khá sâu và nghiêm túc”. Đơn giản vậy mà ông cho tôi “tâng bốc” ông Thế, từ đó nêu nghi vấn “có chăng vì một vấn đề nào khác”(Champaka2, tr.199). Ông lặp lại nó 3 lần như thứ điệp khúc bất hủ!
Ý kiến này tôi đưa ra trong tham luận tại “Kỷ niệm 20 năm ngày thành lập BBS”. Cũng trong bài trên, nhận định về một vị Chăm đã mất, tôi viết:”các bài nghiên cứu sắc sảo của khuôn mặt trí thức đáng trân trọng: Lưu Quý Tân”. Hay trong lần trả lời phỏng vấn (in lại ở CVĐ, tr.35), tôi cho tác phẩm Dân tộc Chàm lược sử của Dohamide-Dorohiêm là “rất đáng đọc”, trong khi mấy năm qua chính Dharma lớn tiếng tố cáo nó sai lầm. Xét thời điểm tác phẩm ra đời, nó không là như vậy sao? Anh em Dohamide viết nó lúc tôi còn xà lỏn nghịch đất tại làng Chăm nghèo, còn Dharma mới qua cấp trung học. Hôm nay đâu phải Chăm nào cũng được đọc nó, để hiểu [dẫu sơ lược và hạn chế] về lịch sử dân tộc mình?
Cũng trong bài ấy, tôi viết: “P.Dharma ngoài luận án Tiến sĩ về Tư liệu Hoàng gia Champa còn có tác phẩm Panduranga và nhiều bài viết giá trị”. Tác phẩm các vị mới in cũng thế, tôi đánh giá “rất công phu và nghiêm túc”(Tagalau1) và “giá trị” nữa (CVĐ, tr.141), dù nếu vạch lá tìm, sâu trong nớ lúc nhúc. Bùi Khánh Thế mới khá thôi mà ông chụp cho tôi “có vấn đề nào” rồi, còn các vị tôi cho là rất. Suy luận kiểu đó, tôi “có chăng vì một vấn đề nào khác” với quý ông? Mèng ôi! Lẽ nào người Kinh không được quyền viết về Chăm? Mà không thể viết “khá”? Muốn độc quyền chăng?

“Khá sâu và nghiêm túc”, có đúng “tâng bốc” không? Ở đây tôi thấy ông lẫn lộn các phạm trù. Sâu là nói về mức độ triển khai vấn đề; nghiêm túc là ở thái độ làm việc; còn hay, đúng và giá trị mới thuộc chất lượng công trình. Tôi chưa đánh giá chất lượng cuốn sách ông Thế bao giờ cả. Tôi bắt quả tang quý ngài thiếu căn bản luận lí học đấy nhé!

3. Đính chính về chuyện không biến thành có

Champaka2, tr.197, Dharma viết: “ban biên soạn chỉ trích kịch liệt cuốn từ điển Aymonier và Moussay, cho rằng 2 ông Tây này không biết tiếng Chăm”, không hiểu ngài tiến sĩ Dharma đào ở đâu ra cái thông tin này. Ban biên soạn Từ điển Chăm – Việt có Bùi Khánh Thế là chủ biên; cộng tác viên gồm có 4 người Chăm: tôi, Thành Phần, Phú Văn Hẳn, Lương Đức Thắng. Ai đã “chỉ trích kịch liệt” 2 vị trên “không biết tiếng Chăm”? Chỉ trích ở đâu?
Hầu hết trí thức Chăm đều biết đó là 2 nhân vật có nhiều đóng góp cho văn hóa Champa. Về Moussay, đây là nhận định của tôi ở Hội nghị tại Ninh Thuận: “Ngôn ngữ chữ viết Chăm, 20 năm nhìn lại”, in lại trong VHXH: “Trung tâm văn hóa Chàm – Phan Rang tập hợp một số trí thức Chăm xung quanh G.Moussay, đã sưu tầm và cho ấn hành một số bản chép tay cổ, biên soạn bộ Từ điển Chàm – Việt – Pháp dày dặn và công phu”.
Chuyện không, Dharma biến thành có là sao nhỉ?!

4. Đính chính về vụ nhận định thơ …liều lĩnh

Một sáng tác ra đời thì hết thuộc người viết ra nó. Về việc làm thơ – không riêng gì cho Chăm – tôi bày tỏ rõ quan điểm trong các tiểu luận văn chương. Chỉ nhắc, khi quý ông nói người Chăm cảm thấy “khô cằn, xa cách và không rung cảm” (Champaka2) với các tập thơ kia, quý ông làm như mình đang đại diện cho Chăm không bằng. Sức mấy!
Nhưng chuyện làm thơ của tôi có dính dáng tẻo teo đến ông chi mô mà làm điều? Thiết nghĩ: biết làm thơ hoặc làm khá hơn thiên hạ chả có gì là ngon lành. Hiểu hay không hiểu thơ cũng chả tăng hay bớt gờram mỡ. Còn không ở trong nghề, chưa trang bị tối thiểu hành trang sáng tạo văn chương mà cố gồng mình tỏ ra ta đây cũng hiểu thơ như ai thì quá ư là … liều lĩnh!

Sơ kết: Khi có trong tay tư liệu ít oi thế mà đã vội tổng kết với nhận định, “làm khoa học” vậy thì không nghiêm túc cho lắm. Đây là cái cơ bản nhất khiến ông tự mang mình ra làm trò cười cho thiên hạ. Ai khiến!?

5. Đính chính về lối suy diễn quy chụp

Bản tin Champaka2 xếp cuốn Văn hóa – xã hội Chăm, nghiên cứu & đối thoại (2003) của Inrasara vào nhóm “tác phẩm dựa trên thế lực chính trị Việt Nam … để bôi nhọ một số nhân vật” Chăm ở nước ngoài. Và như thế, Inrasara “dựa trên thế lực văn hóa và khoa học để tẩy chay một số hội đoàn” Chăm, như: IOC-Champa, Hội Muslim Champa, Liên minh người Chăm tị nạn tại Mỹ.
“IOC-Champa” là của ông (?) thì không nói; giả dụ tôi có “bôi nhọ”, tẩy chay” 2 đoàn thể của Chăm là “Hội Muslim Champa” và “Liên minh người Chăm tị nạn tại Mỹ”, sao tôi không thấy 2 đoàn thể này lên tiếng ở đâu cả? Có mỗi ngài Dharma! Họ không hiểu biết sao để phải cậy ông lên tiếng giúp họ? Ai cho phép ông phát ngôn thay họ?
Của đáng tội! Tôi không biết tí ti nào về các đoàn thể này, không nửa lần nhắc đến các tổ chức trên trong bất kì bài viết hay tác phẩm nào của tôi, thì làm gì có chuyện “tẩy chay”, hở trời phật?

Tôi nói lại điều ông viết sai về tôi, thì ông cho là tôi bị lực lượng công an mua chuộc để bôi nhọ cá nhân ông – ông còn đẩy sự vụ lên cao trào: bôi nhọ Chăm; thế khi tôi phê bình gần mươi nhà khoa học Kinh (các vị đều vai vế trong cơ quan nhà nước: Ngô Văn Doanh, Đặng Nghiêm Vạn, Tùng Lâm,…trong cùng cuốn sách kia), suy luận kiểu ngài tiến sĩ, chính quyền Việt Nam sẽ kết tôi tội gì đây?!!
Ồ, sao quý ông khoái nhắc đến chính trị thế nhỉ?!

6. Đính chính về lối xuyên tạc ngây ngô

Ở chỗ khác, chúng ta hãy nghe quý ông suy diễn. Tr.7, Bản tin Champaka2 viết: “Tác giả than phiền về người Chăm là kẻ bội bạc” vì “Inrasara được giải thưởng của Hội Nhà văn Việt Nam, ít anh em Chăm biết mà chúc mừng”. Vụ này, tôi xin chép ra đây nhận xét của một giáo viên Chăm trong bức thư gửi cho tôi vào năm 2005:

“Trang 30 cuốn sách Văn hóa – Xã hội Chăm, nghiên cứu và đối thoại, Inrasara viết nguyên văn cả đoạn như thế này:

“Chăm hôm nay chưa thực sự nhập cuộc, như còn ở ngoài lề. Inrasara được giải thưởng của Hội Nhà văn VN, ít anh em Chăm biết mà chúc mừng, thì chuyện cá nhân Sara. Đành vậy! Nhưng tại sao Trượng Ngọc Anh, Đại biểu Quốc hội khó IX, đại đa số Chăm không hay không biết? Các bài báo, cuốn sách viết sai về Chăm, đã không vị nào có bài trao đổi. Thì chuyện khả năng chuyên môn. Cũng đành! Nhưng tại sao ngân sách chi cho dân tộc thiểu số ít có phần cho Chăm, mà chúng ta chẳng có ai lên tiếng, dù không ít plây Chăm còn nghèo, còn quá nghèo?”
Một ý rất tốt, vậy mà các ông tiến sĩ hiểu thành rất xấu. Các ông viết: “Tác giả than phiền người Chăm là kẻ bội bạc”. Tôi không dám dạy đời, có thể chia đoạn văn trên làm 4 sự việc:

– Sự việc1. “Inrasara được giải thưởng của Hội Nhà văn VN, ít anh em Chăm biết mà chúc mừng”. Giải Hội Nhà văn rất cao quý, 50 nhà văn dân tộc thiểu số, suốt 45 năm chỉ có 1 nhà thơ Tày và Chăm là Inrasara đoạt được. Trong lịch sử của Giải này, chỉ có 3 nhà thơ Việt Nam đoạt 2 lần, Inrasara nằm trong số đó. Đây là niềm hãnh diện cho cả cộng đồng Chăm. Không thể nói ưu tiên dân tộc được, vì Tháp nắng được chọn trên 700 tập thơ, còn Lễ tẩy trần tháng Tư đoạt giải trên 1000 tác phẩm in trong năm.
Câu này Inrasara nói rất rõ nguyên nhân: vì “Chăm chưa thực sự nhập cuộc”, nên ít quan tâm đến sự kiện lớn như sự kiện này. Chứ anh không nói cho cá nhân mình. Và đoạn này phải được đọc liền với câu tiếp theo sau.
– Sự việc2. Chuyện trên thì bỏ qua, vì có người cho đó là chuyện cá nhân, Inrasara viết tiếp: “Nhưng tại sao Trượng Ngọc Anh, Đại biểu Quốc hội khóa IX, đại đa số Chăm không hay không biết”.
Ông Anh là đại biểu duy nhất của Chăm Ninh Thuận, có thể ông không giỏi, nhưng ông là đại biểu của chúng ta. Vậy mà lúc đương chức, ít có Chăm đến gặp ông để trao đổi hay dâng thư thỉnh nguyện của bà con lên chính phủ. Còn việc nhà nước có giải quyết hay không thì là chuyện khác. Không thể nói ông là đại biểu bù nhìn chả làm gì cho dân tộc được. Viết câu này, Inrasara muốn nói: vì Chăm cứ nghĩ mình còn ở ngoài lề, nên thờ ơ với vai trò đại biểu của dân tộc tỉnh mình. Mà đại biểu lại là người nói tiếng nói của dân nữa chớ!
– Sự việc3. “Các bài báo, cuốn sách viết sai về Chăm, đã không vị nào có bài trao đổi”. Những cái sai rất hại và nhiều bà con Chăm than phiền. Trong việc này, tôi thấy Inrasara viết hơn 10 bài,… tôi lấy làm khen ngợi Inrasara. Nhiều người Chăm tin anh, và luôn nhờ anh viết, viết để cho các nhà văn nhà báo biết sai để họ đừng làm thế nữa.
Ý Inrasara muốn nhấn mạnh: “vì Chăm chưa nhập cuộc”, nên không lên tiếng tranh đấu cho sự thật, không trao đổi với nhà báo. Inrasara chẳng những nói, anh còn dám làm. Anh viết đúng đến nỗi một vị tiến sĩ đã có bài xin lỗi bà con Chăm.
– Sự việc4. Chuyện trên thì dù không đồng ý nhưng do hạn chế về chuyên môn, nên không ai nói, nhưng tại sao chuyện ai cũng có thể nói được như: “ngân sách chi cho dân tộc thiểu số ít có phần cho Chăm, mà chúng ta chẳng có ai lên tiếng, dù không ít plây Chăm còn nghèo, còn quá nghèo”. Ý này thì rõ quá rồi: Inrasara muốn nói vì Chăm chưa nhập cuộc, nên không dám đứng lên đòi hỏi quyền lợi chính đáng cho dân tộc mình. Mà khi mình không nói thì làm sao Đảng và nhà nước biết mình muốn gì để đáp ứng.

Tóm lại, ý chính của toàn bộ đoạn văn trên là: Vì Chăm chưa thật sự nhập cuộc nên rất ít quan tâm đến sự kiện đáng hãnh diện như Giải của Hội nhà văn cho nhà thơ Chăm, thờ ơ với Đại biểu của dân tộc mình; vì chưa nhập cuộc nên không nói lại với các bài viết sai lầm về văn hóa dân tộc mình, đòi sự thật cho bản sắc văn hóa cao quý của dân tộc; và nhất là không dám đấu tranh cho quyền lợi chính đáng của bà con Chăm.

Theo tôi, chỉ có nhà văn thật lòng yêu dân tộc và dũng cảm mới dám viết đoạn văn đó ra, viết và Nhà nước in. Vậy mà các ông đã hiểu sai lệch thành: “Tác giả than phiền người Chăm là kẻ bội bạc”! Lẽ nào tiến sĩ lại không hiểu đoạn văn ý nghĩa rõ ràng như vậy. Nếu vậy, tôi nghi ngờ khả năng đọc của ông; còn nếu ông cố tình hiểu sai để xuyên tạc Inrasara, thì tôi nghi ngờ đạo đức của ông.”
Thái độ trích dẫn theo kiểu cắt khúc câu văn rồi phê bình theo ý của mình thì không thể gọi là tuân thủ nguyên tắc khoa học được.

7. Đính chính về một cách luận giải …cẩu thả

Tr.7, quý ông viết: “Để làm hài lòng đảng và nhà nước, Inrasara đứng lên kết tội một cách tuỳ tiện người Chăm là dân tộc cục bộ, tính khí tiêu cực, không trung dung”. Chà, sao lại mang chuyện đảng hay nhà nước vào đây!

Điểm danh các khuyết tật Chăm (dân tộc nào mà chả có), “tôi chỉ ghi nhận và phân tích” các hiện tượng mà Chăm hay than phiền với nhau. Ví dụ hầu như mọi người Chăm đều nói: Chăm mất đoàn kết, đố kị,… Tôi viết tiếp: “khi thống kê khuyết tật Chăm, nên nhớ: đừng loại trừ tôi và cả anh nữa! (VHXH, tr.117). Nghĩa là không chừa tôi (Inrasara) nằm trong khuyết tật ấy. Điều quan trọng hơn: nêu khuyết tật để làm gì? Phần hai, tôi viết: “chỉ có dân tộc khôn lớn mới có khả năng chế ngự thói tật của mình”, rồi đề xuất 10 biện pháp khắc phục. Vậy mà quý ông cho tôi “đứng lên kết tội một cách tùy tiện người Chăm”.
Trời đất, sao lại hiểu thô thiển vậy chớ!? Tôi viết: “Điểm danh các khuyết tật Chăm”. Các ông sai TO khi đồng hóa: điểm danh = kết án, kết tội!, khuyết tật = tội danh!
“Khuyết” nghĩa là thiếu, chưa đầy đủ. Chăm mình thì hay và tốt rồi, nhưng còn thiếu vài thứ này, nếu khắc phục, Chăm sẽ toàn diện. Thế thôi, làm gì có chuyện “tội danh” hay “kết án” ở đây.
Biết thêm: Từ 2 năm nay, mỗi tuần 1 kì, liên tục báo Thể thao-văn hóa (Thông tấn xã Việt Nam) đặt tiêu đề cho các trích đoạn bài viết của các nhà văn hóa lớn của Việt Nam là: “Thói hư tật xấu của người Việt”! Trong tiểu luận của tôi, bên cạnh khuyết tật, tôi có nêu đức tính tốt Chăm, còn các nhà văn hóa người Kinh tuyệt đối chỉ đề cập: cái HƯ – XẤU. Báo này phát hành hơn vạn số/kì. Và độc giả Việt rất hoan nghênh. Cả trăm nhà văn, nhà khoa học, học giả,…từ Hoàng Đạo, Đào Duy Anh, cho đến Trần Quốc Vượng, Cao Xuân Hạo ,.. Lẽ nào các nhà này lại đi “tố cáo” dân tộc mình, và đại đa số dân tộc “mình” kia lại ủng hộ họ!?
Tìm hiểu và nêu lên cái chưa hay chưa tốt của mình để sửa mình, người Việt có kém văn minh không? Một nhà văn rất nổi tiếng của Trung quốc còn viết nguyên cuốn sách 400 trang: Người Trung quốc xấu xa nữa! Ông này vô cớ kết tội dân tộc mình ư, hỡi các ngài làm khoa học?

8. Đính chính về sự chối cãi rất …ngang

Trao đổi với Dharma về Akayet Dewa Mưno (đây là bài trao đổi khoa học duy nhất của tôi với Dharma), tôi nêu 7 luận điểm trong hơn 4 trang sách (VHXH, tr.149-153), dĩ nhiên không thể kê ra hết được mà chỉ nêu những cái sai tiêu biểu. Vậy mà ông bảo tôi “không đưa ra danh sách 300 lỗi này”. Bài trao đổi đăng tạp chí Khoa học, số01.1996. (Chú ý, trong bức thư gởi cho tôi vào năm 1994, anh Abdul Karim cũng thấy tác phẩm này có “rất nhiều cái sai” – thư này tôi còn giữ). Qua góp ý của tôi, Dharma, khi tái bản Dewa Mưno vào năm 1999 đã sửa lại tất cả, và tôi đánh giá nó “rất giá trị” (quý độc giả hãy tìm đọc 2 bản DW in cách nhau gần 10 năm, đủ thấy). Dharma đã không cám ơn tôi, không nhận mình sai, không trao đổi học thuật với tôi, mà chỉ kết án “đây là văn chương chính trị cùng trường phái với thế lực công an”. Lại chính trị nữa rồi!
Ví dụ đối chiếu: năm 1998, tôi trao đổi học thuật với Ts.Ngô Văn Doanh, Tổng biên tập Tc.Đông Nam Á về Rija Nưgar (VHXH, tr.66-75), ngay sau đó vị tiến sĩ này 4 lần xin lỗi bà con Chăm, 5 lần cảm ơn tôi chỉ trong 2 trang tạp chí. Đấy mới là thái độ của một trí thức đúng nghĩa.

9. Đính chính về dẫn chứng “tư liệu” đầy tính …hư cấu

Ghét nhau ghét cả tông ti họ hàng! Tục ngữ Việt này áp dụng rất đúng với Dharma. Ghét tôi, thế là quý ông ghét lây sang vợ tôi. Không vấn đề gì cả.
Nhưng hãy xem quý ông ghét thế nào? Tr.7, quý ông viết: “Trong tác phẩm này (Fulro?) bà Thuận Thị Trụ kể rằng, thiếu tướng Les Kossem là “một nhà lãnh đạo Chăm vì quá ham danh vọng có thể dùng xác thịt vợ mình để đổi chát với ông vua Sihanouk”; Jaya Mrang là một “tội phạm ái tình chỉ biết tìm thú vui xác thịt với nhiều cô gái người Chăm”; linh mục G.Moussay là “một ông cha đa tình ái, vừa yêu cô ta, nhưng cũng yêu thêm một cô gái Chăm khác”. Rồi ông nêu cả Ngụy Văn Nhuận (ông anh mà cô Trụ rất kính trọng), Yang Neh (người chồng đã mất của cô Trụ), v.v….nữa! Toàn là tin đồn ở thập niên 70 của thế kỉ trước!

Cuốn tiểu thuyết Fulro? của Ngôn Vĩnh in năm 1982, sau đó tái bản thêm 3 lần. Ngay tr.3, ông ghi tên 5 người cung cấp tư liệu, trong đó có 2 người Chăm là Thiên Sanh Cảnh và Thuận Thị Trụ. Nhà văn này có đến nhà thăm và hỏi qua cô Trụ trong một buổi. Sở dĩ ông nêu 2 người Chăm này chỉ với mục đích làm cho sách mình khả tín hơn, bởi một người là trí thức Chăm hàng đầu lúc đó, một thì theo Fulro trở về. Ghi như vậy, chỗ cụ Cảnh thì tôi không biết, nhưng ông đã làm hại cô Trụ không ít. Cô Trụ nhiều lần than phiền về Ngôn Vĩnh (than phiền thôi, chứ thân phận hèn kém của một phụ nữ Chăm dám kiện ai kia chứ!)
Quý ông cố ý hiểu lệch đi để dễ bề xuyên tạc, làm như cô Trụ là đồng tác giả của tiểu thuyết trên. Quý ông viết như thể chính cô Trụ (không thấy nhắc tới cụ Cảnh) mới là tác giả đã kể mấy chuyện tày trời!
Ừ thì ông Ngôn Vĩnh có thể dựa vào tin đồn để hư cấu tiểu thuyết, đó là chuyện của ông. Biết rằng cuốn Fulro? được Giải thưởng văn chương (ban An ninh quốc phòng) của Hội Nhà văn Việt Nam, nghĩa là nó chỉ là tiểu thuyết. Tiếc là có một quý ông đã dựa vào tình tiết trong tiểu thuyết hư cấu để viết nghiên cứu … khoa học! Và quý ngài Dharma mang đăng ngay vào tập san do mình làm chủ. Nhảm nhí! Làm khoa học như thế hỏi có đồng bào nào nhịn …cười nổi không!?

10. Đính chính về lối đọc văn bản biến vai rất phụ thành vai chính

Ariya Glơng Anak là thi phẩm rất mỏng, chỉ vỏn vẹn 116 câu ariya-lục bát Chăm, nhưng có lẽ nổi tiếng nhất của Chăm. Ariya Glơng Anak được các thế hệ trước thuộc nằm lòng. Mỗi vị Chăm hiểu và giảng mỗi cách, nhưng tựu trung họ thống nhất một mối: Glơng Anak là thơ tiên đoán. Sống trong không gian văn hóa ấy, tôi chấp nhận cách tiếp nhận đó, nhưng tôi đã hiểu khác ông bà ta.
Ariya Glơng Anak được Thiên sanh Cảnh dịch ra tiếng Việt lần đầu thuở ông chủ bút Nội san Panrang; ông lấy tiêu đề là Thơ tiên đoán, như mọi người Chăm hiểu như thế. Năm 1994, Inrasara là người đầu tiên viết bài nghiên cứu về thi phẩm này, trong Văn học Chăm – khái luận. Sau đó, năm 1995, ariya được tôi dịch trọn vẹn và in trong Văn học Chăm2 – trường ca. 10 năm sau, Champaka4 (2004), trong một bài viết, Dharma quyết tìm cách chê nó. “Khám phá” cái sai của công trình khoa học 10 năm sau nó ra đời thì không gì dễ hơn. Nhưng hãy xem ông khám phá thế nào? Ông viết: Inrasara “kết luận rằng Ariya Glơng Anak cùng “mang dáng vẻ sấm kí”.
Ở đây tôi chỉ đề cập vấn đề rất cụ thể: việc đọc-hiểu của Dharma. Để tránh thái độ cắt vụn câu văn trong mạch văn phê phán theo chủ định của mình, tôi xin mạn phép trích đầy đủ cả đoạn (của tôi lẫn Dharma).

Trong Champaka4, tr.66, Dharma viết: “Nhà nghiên cứu đầu tiên là Thiên Sanh Cảnh cho rằng Ariya Glơng Anak là một bài sấm ký, tiên tri những sự kiện sẽ xảy ra ở Panduranga. Nối gót Thiên Sanh Cảnh là Inrasara. Không cần đưa ra những dữ kiện lịch sử nào để minh chứng…, Inrasara còn dựa trên một số câu có ngày tháng mà tác giả cũng không cần đặt lại vấn đề có chăng đây là ngày tháng của biến cố lịch sử thật sự hay chỉ là niên đại hư ảo, để rồi kết luận rằng Ariya Glơng Anak cùng “mang dáng vẻ sấm kí”.

Trong cuốn Văn học Chăm–khái luận (1994, tr.205 ), Inrasara viết:
Ariya Glơng Anak, là một thi phẩm xuất sắc nhất trong dòng văn học cổ điển Chăm. Dựa vào ngôn từ nhà thơ sử dụng, dựa trên thể thơ cũng như nội dung tác phẩm, người ta có thể đoán rằng Ariya Glơng Anak được sáng tác vào cuối thế kỉ XVIII. Nhưng với tựa Glơng Anak, người ta dễ lầm tưởng đây là một tập thơ “tiên đoán” mang nặng tính sấm kí, thỉnh thoảng được chêm vào trong đó một vài câu khuyên răn có tính luân lí. Từ “Glơng” ở đây không có nghĩa là “đoán” mà là “nhìn”. “Glơng anak linhaiy likuk: nhìn trước ngó sau”. Ngay sau đó, tr.206, tôi viết: “Chúng ta nhận thấy rằng, cũng như các thi phẩm thuộc dòng thơ thế sự khác, Ariya Glơng Anak cũng có những câu mang dáng vẻ sấm kí. Nhưng ở đây, tính thời sự và tính tâm lí lại lấn lướt hẳn.”

Cả đoạn văn trên nói gì?
– Tôi đính chính lại cách hiểu cũ về tiêu đề (tít) tác phẩm: “Glơng” ở đây không có nghĩa là “đoán” mà là “nhìn”.
– Đính chính lại cách hiểu cũ về nội dung tác phẩm. Ưu tiên 1. tính thời sự – ưu tiên 2. tính tâm lí lấn lướt hẳn – ưu tiên 3. mới là những câu mang dáng vẻ sấm kí. Ngay ưu tiên 3 này, cũng chỉ là mang dáng vẻ thôi. Vậy mà Dharma cho tôi “kết luận rằng Ariya Glơng Anak cùng “mang dáng vẻ sấm kí”, để dễ phê phán!
– Quan trọng hơn, ai đọc Văn học Chăm cũng thấy: tôi xếp Ariya Glơng Anak vào Chương Thơ thế sự, và đây là tác phẩm được phân tích đầu tiên trong chương này.
Thế đó, tôi viết rành mạch như thế, bằng tiếng Việt với cấu trúc ngữ pháp hôm nay, vậy mà Dharma hiểu thành ra như thế; thì làm sao ông có thể thuyết phục ai tin khả năng tiếp cận của ông về tác phẩm cổ điển có ý nghĩa cao cường như thi phẩm Glơng Anak!?

11. Đính chính về sự quy chụp biến mèo thành
chuột

Phê bình Nai mai mâng Mâkah, quý ông chê tác giả của ariya cổ điển Chăm này “có những hiểu biết sơ sài, thô thiển” (des connaissances rudimentaires), sau đó tôi mới nói lại là “vì các anh không hiểu bản chất văn học” nên đã chê tổ tiên như thế (VHXH, tr.145). Quý ông chê bai tổ tiên thì được, nhưng khi tôi phê lại thì quý ông cho là: “Inrasara dùng ngòi bút của mình để bôi nhọ và tẩy chay một cách tùy tiện … ba nhân vật” gồm Moussay, Dharma và Karim!
Bà con thấy thế nào?

12. Và mới nhất, đính chính về sự nguỵ biện …tài tình
nhưng đầy sơ hở

Chữ Chăm của Ban biên soạn sách chữ Chăm.

Rồi bất ngờ, xảy ra vụ ông tố cáo BBS “phá hủy chữ Chăm” trước dư luận thế giới. Bộ GD&ĐT có mời tôi viết tham luận giải minh sự việc, tôi đọc Báo cáo của ông.
Đọc bài Báo cáo của Dharma tại Hội thảo “Văn hóa chữ viết ở khu vực Đông Nam Á lục địa” ngày 3&4.2.2006 tại Osaka – Nhật Bản, được đăng tải trong Harak Champaka12 ông gởi cho mọi người qua hình thức thư điện tử, sau đó là tham luận của ông trong hồ sơ Hội thảo lịch sử ngôn ngữ… tại Mã Lai với lời lẽ phê phán rất nặng nề BBS, trong đó đa phần là các cụ đã [hoặc sắp] mất. Có thể nói, điều gây ấn tượng cho tôi hơn cả chính là các hình dung từ, cùng bao mệnh đề hô to khác, như:

“sai lầm mục tiêu”, “học ngôn ngữ chữ viết Chăm hoàn toàn ngoại lai với chữ viết truyền thống của họ”, “đưa di sản ngôn ngữ chữ viết Chăm đi vào hố thẳm”, “biến học sinh thành người mù chữ tiếng Chăm”, “phá hủy cả một di sản ngôn ngữ chữ viết Chăm”, “rạn rứt trầm trọng trong cộng đồng người Chăm” và bị “cộng đồng Chăm phản đối”, …Và cuối cùng là lời kết: “Năm 1975 là năm đánh dấu cho định mệnh tăm tối nhất của akhar thrah Chăm. Biểu tượng cho định mệnh tăm tối này là sự ra đời của Ban biên soạn tiếng Chăm ở Việt Nam”.

Hãy để quyền định giá khối ngôn từ trên cho mỗi người. Riêng tôi, tôi nghĩ: ngay cả một nhà thơ tài năng cũng khó mà tưởng tượng ra các cụm từ đó để gán cho một cơ quan đã từng tập hợp các tên tuổi ưu tú nhất của dân tộc cộng tác. Về vụ này, tôi đã phân tích và lí giải khá là chi li tại Hội nghị ngôn ngữ Chăm ở Ninh Thuận vào đầu năm 2007. Xin không nói lại ở đây, và chỉ nêu kết luận như sau:

– [Dharma] quyết rằng akhar thrah đã “rất ổn định”: rất sai! Cứ mở Từ điển E.Aymonier bất kì trang nào ra cũng đủ thấy.
– Quyết rằng BBS phạm “7 sai lầm cơ bản về cấu trúc chữ viết” là trầm trọng hóa vấn đề!
– Quyết rằng chữ Chăm cũ là “truyền thống”, chữ Chăm mới của BBS “hoàn toàn ngoại lai” là: lập lờ đánh tráo khái niệm và, tiếp tục sai!
– Lối cải biến chữ mẹ đẻ của BBS đã tiếp nhận lối cải biến của các tác giả thời kì thứ 3 (thời Từ điển G.Moussay): chọn lựa, thêm hay lược bớt nét chữ đã có từ kho truyền thống. Quyết rằng BBS “phá hủy cả một di sản ngôn ngữ chữ viết Chăm” là tỏ ra chưa chín chắn và, càng sai.
– Quyết rằng BBS đã “biến học sinh thành người mù chữ tiếng Chăm”, “một thế hệ vô dụng” là nói cho có nói, và tự chứng tỏ chưa sâu sát vào thực tế cuộc sống cộng đồng.

– Cạnh đó, Dharma còn chứng tỏ là người sử dụng thủ thuật ngụy biện có nghề. Trước tiên, ông dùng thủ thuật ngụy biện biệt danh (argumentum ad verecundiam) khi tìm kiếm sự hỗ trợ cho quan điểm của mình bằng cách lôi kéo Tagalau – một tuyển tập phổ cập trong cộng đồng Chăm do Inrasara làm chủ biên – về phe mình, khi viết “Tập san Tagalau của Chăm vẫn viết theo akhar thrah truyền thống”. Tiếc cho ông: đây là cái sai dễ thấy hơn cả!
– BBS qua các giai đoạn, đã tập hợp đại đa số trí thức Chăm hàng đầu cộng tác, là cơ quan luôn gần gũi dân (trí thức, chức sắc tôn giáo, thân hào nhân sĩ, thành phần giáo viên, mấy thế hệ học sinh, và bao nhiêu người dự lớp học chữ mẹ đẻ,…), và suốt 30 năm chưa có văn bản phản đối của một “nhân dân” nào. Chỉ đến khi chưa đầy một năm qua, ông nổi hứng tố cáo BBS, mới có vài “nhân dân” tin nghe ông. Quyết rằng BBS “là công cụ chỉ phục phụ sở thích cho một vài cá nhân” là ông đang vận dụng hình thức ngụy biện áp chế (argumentation ad baculum) khi cố ý lôi “nhân dân” về phía mình nhằm cô lập đối phương chỉ có “một vài cá nhân” để dễ phê phán.
– Quyết rằng BBS làm “rạn rứt trầm trọng trong cộng đồng người Chăm” là nói vu một cách phi lí. Qua đây cho thấy ông tiếp tục sa vào hình thức ngụy biện kích động (argumentation ad populum), như thể ông đang đại diện sự đoàn kết của nhóm quần chúng nào đó và, mượn danh quần chúng đó cáo giác BBS.
– Cuối cùng, kết rằng “năm 1975 là năm đánh dấu cho định mệnh tăm tối nhất của akhar thrah …bằng sự ra đời của Ban biên soạn tiếng Chăm ở Việt Nam” là lời kết hùng hồn, to và … rỗng hơn cả!

* Kết luận:
Đến đây, một chữ TẠI SAO to tướng đặt ra trước bà con, anh chị em chúng ta.
Tại sao và nguyên nhân sâu xa hay gần gũi nào xui khiến ông hành xử như vậy?
Bởi nhìn kĩ, hầu hết các “sưu tầm”, “trích dẫn”, “nhận định” của Dharma đều như thế cả! Liệt kê cả ngày cũng không hết. Có lẽ ông muốn độc quyền [luận giải] lịch sử-văn hóa Champa chăng? Nếu thế thì buồn cho ông xiết bao! Đấy là chưa nói “tính chất dân tộc chủ nghĩa” dễ mang đến nhận định lệch lạc tai hại, như sử gia Tạ Chí Đại Trường một lần cảnh giác. Do đó, sau Champaka4, tôi không đọc gì của Dharma nữa, dù ông còn “nhận định” về tôi rất nhiều. Mất thời giờ vô ích. Vài năm qua, tôi chờ đợi ông thay đổi thái độ và phong cách làm việc. Tôi chưa mất hẳn tin tưởng vào ông.

Ném ra trăm tiếng hận thù thì dễ triệu lần hơn nói một lời yêu thương.

Từ tận bề sâu tâm khảm, tôi muốn nói lời yêu thương với ông. Rất nhiều bà con Chăm cũng muốn thế. Tôi chờ đợi, và bà con Chăm chờ đợi tinh thần nhân bản của Ariya Glơng Anak trở lại với cộng đồng Chăm, như nó vốn hiện hữu:

Jhak hadom ppataba, ginaung habơr ba ppasiam
[Chuyện có] xấu bao nhiêu thì hãy làm nhạt bớt;
[Lòng có] giận thế nào thì cũng gắng mà làm lành
.

Do đó, tôi rất mong đây sẽ là lần đính chính cuối. Chuyện “đính chính” này tôi không bao giờ muốn, và tôi nghĩ bà con cũng vậy – chẳng đặng đừng tôi phải làm thế. Có thể nói, nó chẳng mang thêm tri kiến nào cho bà con cả, nói chi tình thương và niềm vui sống. Còn nếu ông vẫn cứ giữ thái độ như thế, thôi thì đành vậy. Chúng ta chỉ còn mong trời phật cứu hộ độ trì cho ông sớm học được chữ NGỘ để bà con đỡ khổ. Chớ còn biết phải làm gì?!
Sài Gòn, 24.07.2007.
___________
Ps: “Đính chính về Champaka”, – chính danh phải gọi là “Đính chính về Po Dharma”. Cho dù có vài “đính chính” không thuộc sở hữu ông, nhưng với tư cách là chủ bút Champaka, ông không thể thoái thác trách nhiệm! Inrasara là chủ biên Tagalau, nếu tôi cũng hành động như ông – nghĩa là mang đăng các bài phê phán và lên án ông của các tác giả khác (trong tay tôi có cả khối) –, hỏi xã hội Chăm nát bấy thế nào? Nhưng Tagalau sẽ không bao giờ hạ mình làm chuyện nhỏ nhen đó.
Nên, tôi muốn có lời cuối cho ông: Nhớ rằng, Champaka không chỉ viết cho Chăm, người ngoài vẫn có thể đọc nó. Thử hỏi nếu người Việt – cả trong lẫn ngoài nước – đọc phải các “trích dẫn”, “nhận định”, “đọc-hiểu” đó của ông, rồi đem đối chiếu với nguyên văn của tôi, thì họ nghĩ thế nào về ông? Rộng hơn – về trí tuệ Chăm?
Do đó, với tư cách người đồng tộc, tôi thật lòng khuyên ông: Cần tự tri về sự hữu hạn của tri thức con người, từ đó hạn chế tối đa bàn về lãnh vực không thuộc chuyên môn mình. Nói như thế không phải một khi đã là chuyên gia thì viết cái gì cũng đúng. Người “ngoại đạo” vẫn có thể có ý kiến xuất sắc, nhưng họ khiêm tốn đặt câu hỏi hay nhận định nhẹ nhàng chứ không phán định như đinh đóng cột được. Nhất là vấn đề thực trạng xã hội Chăm hôm nay mà ông mới qua “nghe nói” còn rất mơ hồ.
Còn nếu cứ một mực “nhận định” về văn học, về tôi, về vấn đề ngoài chuyên môn ông thì đảm bảo viết tới đâu SAI tới đó, như ông đã từng phạm phải. Qua đó, vô hình trung ông gây cho người đọc nghi ngờ khả năng tiếp cận văn bản thuộc thể loại khác. Rất không hay cho uy tín ông, không phải uy tín về văn học – chuyện ông chưa hề có – mà cả uy tín về chính ngành chuyên môn của ông nữa!

___________________
Chú thích:
* Các chữ viết tắt: CVĐ: Inrasara, Các vấn đề văn hóa-xã hội Chăm (VHDT, 1999); VHXH: Inrasara, Văn hóa – xã hội Chăm, nghiên cứu & đối thoại (Văn học, 2003); BBS: Ban biên soạn sách chữ Chăm – Ninh Thuận.
ChampakaII, IOC-Campa, USA, 2002; ChampakaIV, IOC-Campa, USA, 2004; Po Dharma, … , Nai Mai Mâng Mâkah – EFEO, Malaysia, Kuala Lumpur, 2000; Akayet Dewa Mano, Kuala Lumpur, in lần đầu 1989; lần hai: Akayet Dowa Mano, Po Dharma, …P.N.M. et EFEO, Kuala Lumpur, 1998.
Tạ Chí Đại Trường, Tc.Văn học, Hoa Kì, Xuân 2004.

__________
Chối bỏ hay quay lưng lại với một hiện tượng xã hội thì không gì dễ hơn là đi vào lòng xã hội để tìm hiểu hiện tượng đó.
Nỗ lực làm ra tác phẩm nghệ thuật thì khó vạn lần hơn phát ngôn chê bai tác phẩm nghệ thuật.
Vạch lá tìm sâu để phê phán công trình khoa học thì không gì dễ hơn bỏ công xây dựng một công trình khoa học.
Và cuối cùng, ném ra trăm tiếng hận thù thì dễ triệu lần hơn nói một lời yêu thương
.
Inrasara.

 

Theo Inrasara.com

 

.

620 thoughts on “Đính chính về Champaka

  1. An impressive share, I simply given this onto a colleague who was doing slightly analysis on this. And he the truth is bought me breakfast because I found it for him.. smile. So let me reword that: Thnx for the treat! But yeah Thnkx for spending the time to debate this, I really feel strongly about it and love studying extra on this topic. If attainable, as you turn into expertise, would you mind updating your weblog with more particulars? It’s highly useful for me. Massive thumb up for this blog publish!

  2. 當蛋白線埋入皮膚後,皮下組織會將蛋白線視為異物,啟動異物反應,因此刺激膠原蛋白生長,且可促進新陳代謝,更新老化肌膚,所以客戶在術後也會發覺膚質變得較透亮白皙。膠原蛋白提拉線像一個“磁力線”一樣,將埋入處附近的肌肉和脂肪固定在原處,不會往下墜,其後會吸引皮下組織往蛋白線集中部位移動,就會逐漸產生提拉的緊實效果。也被用於填充美容的微整形,蛋白線材就好比蓋房子的鋼骨支架,先埋入皮膚當作基底結構,然後再注入好比水泥的玻尿酸或自體脂肪,因為有吸附力不易擴散,就可穩定固定住填充物,讓立體支撐力效果更好。

  3. I just want to say I am beginner to blogging and site-building and honestly liked you’re web-site. Probably I’m want to bookmark your website . You really have great article content. Many thanks for sharing your web site.

  4. I’ve recently started a webcomic. After viewing some of my favorite other webcomic sites I noticed that they had a ? in every comic posted. My questions are: Do you have to Copyright a webcomic? Is it as simple as just typing in a ? into every comic or do I have to register something somewhere?.

  5. Your style is very unique in comparison to other folks I’ve read
    stuff from. Many thanks for posting when you have the opportunity, Guess I’ll just bookmark this web site.

  6. You’re so interesting! I do not suppose I’ve truly read a single thing like this before.

    So great to discover somebody with some original thoughts
    on this topic. Seriously.. thanks for starting this up.
    This site is something that is required on the web, someone with a bit of originality!

  7. I created a new user, opened Firefox, and there are only the default bookmarks. There is an “import” function, but it only offers to import Internet Explorer bookmarks. Is there any way to copy/import between users on the same machine?.

  8. Whats Happening i’m new to this, I stumbled upon this I have discovered It absolutely useful and it has helped me out loads. I’m hoping to give a contribution & assist other customers like its aided me. Good job.

  9. A) it is acceptable to use copyrighted material for economic gain as long as proper credit is given to the author.. . B) all original work located on the Internet is to be considered copyrighted.. . C) only items marked with the ? symbol are considered copyrighted.. . D) all Internet content is free for anyone to use..

  10. Nice read, I just passed this onto a friend who was doing some research on that. And he actually bought me lunch since I found it for him smile Thus let me rephrase that: Thanks for lunch!

  11. Thanks a lot for sharing this with all folks you really realize what you are talking approximately! Bookmarked. Please additionally seek advice from my website =). We may have a hyperlink exchange agreement among us!

  12. I like what you guys are up too. Such clever work and reporting! Carry on the superb works guys I¡¦ve incorporated you guys to my blogroll. I think it will improve the value of my website 🙂

  13. I¡¦m now not certain the place you’re getting your info, however good topic. I needs to spend a while studying much more or figuring out more. Thank you for excellent info I used to be on the lookout for this information for my mission.

  14. I’m not sure exactly why but this weblog is loading very slow for
    me. Is anyone else having this issue or is it a problem
    on my end? I’ll check back later and see if the problem still exists.

  15. Hi there! This is my first comment here so I just wanted to give a quick shout out and
    say I really enjoy reading your posts. Can you recommend any other blogs/websites/forums that go over the
    same subjects? Thanks a ton!

  16. Thank you, I have just been looking for information about this topic
    for ages and yours is the best I’ve found out so far. But, what in regards
    to the conclusion? Are you certain concerning the source?

  17. Hello would you mind sharing which blog platform
    you’re using? I’m going to start my own blog soon but I’m having a tough time making a decision between BlogEngine/Wordpress/B2evolution and Drupal.
    The reason I ask is because your layout seems different then most blogs and I’m looking for
    something unique. P.S My apologies
    for being off-topic but I had to ask!

  18. I don’t even know how I ended up here, but I thought this post was good. I don’t know who you are but definitely you’re going to a famous blogger if you are not already 😉 Cheers!

  19. It’s perfect time to make some plans for the future and it’s time to be happy.
    I’ve read this post and if I could I wish to suggest you few interesting things or advice.
    Perhaps you can write next articles referring to this article.
    I want to read more things about it!

  20. of course like your web-site but you have to test the
    spelling on quite a few of your posts. A number of them are
    rife with spelling problems and I find it very troublesome to inform the truth then again I’ll definitely come
    back again.

  21. It is appropriate time to make some plans for the longer term and it is time to be happy.
    I have learn this publish and if I may just I wish
    to recommend you few fascinating issues or advice. Perhaps you
    can write next articles referring to this article. I desire to learn even more issues approximately it!

  22. My partner and I stumbled over here by a different website and thought I
    might check things out. I like what I see so now i am following you.
    Look forward to finding out about your web page for a second time.

  23. Hi, i think that i saw you visited my site thus i came to “return the favor”.I
    am attempting to find things to improve my web site!I suppose its ok
    to use a few of your ideas!!

  24. I got what you mean , thanks for posting .Woh I am thankful to find this website through google. “Being intelligent is not a felony, but most societies evaluate it as at least a misdemeanor.” by Lazarus Long.

  25. I will right away seize your rss as I can’t to find your email subscription hyperlink or e-newsletter service. Do you have any? Please permit me know in order that I may subscribe. Thanks.

  26. Hi my loved one! I wish to say that this article is awesome, great written and come with approximately all vital infos. I¡¦d like to peer more posts like this .

  27. I¡¦ve been exploring for a little for any high-quality articles or weblog posts on this kind of space . Exploring in Yahoo I ultimately stumbled upon this web site. Reading this information So i am satisfied to exhibit that I have an incredibly just right uncanny feeling I discovered just what I needed. I so much surely will make sure to don¡¦t disregard this website and provides it a look on a continuing basis.

  28. These are actually wonderful ideas in on the topic of blogging.
    You have touched some fastidious points here. Any way keep
    up wrinting.

  29. I’ve been browsing on-line more than three hours lately, yet I by no means discovered any fascinating article like yours. It is lovely value enough for me. In my view, if all website owners and bloggers made good content as you probably did, the net will likely be a lot more helpful than ever before.

  30. Thanks for the good writeup. It if truth be told was once a enjoyment account it.
    Glance advanced to far added agreeable from you! By the way, how
    could we keep in touch?

  31. naturally like your website but you need to check the spelling on several of your posts. A number of them are rife with spelling issues and I to find it very troublesome to tell the truth nevertheless I will definitely come back again.

  32. Superb site you have here but I was wondering if you knew of any
    discussion boards that cover the same topics discussed in this article?
    I’d really like to be a part of online community where I can get feedback from other experienced people that share the same interest.

    If you have any recommendations, please let
    me know. Kudos!

  33. What’s up everyone, it’s my first go to see at this web page, and paragraph is genuinely fruitful in favor of me, keep up posting such articles
    or reviews.

  34. I don’t know whether it’s just me or if perhaps everyone else encountering
    issues with your website. It appears as though some of the written text on your content are running off the screen. Can somebody else please provide feedback and let me know if this is happening to
    them too? This might be a problem with my web browser because
    I’ve had this happen previously. Appreciate it

  35. Hi there everybody, here every one is sharing such knowledge, therefore it’s pleasant to read
    this blog, and I used to pay a visit this webpage all the time.

  36. I know this web site presents quality depending articles or reviews and extra
    data, is there any other website which gives such stuff in quality?

  37. I’ve been exploring for a bit for any high quality articles
    or blog posts in this kind of area . Exploring in Yahoo I ultimately stumbled upon this website.
    Studying this information So i’m happy to show that I have a very excellent uncanny feeling I found
    out exactly what I needed. I most surely will make
    certain to don?t omit this web site and give it a glance regularly.

  38. Hey there! I simply wish to offer you a huge thumbs up for the excellent information you have
    right here on this post. I will be returning to your site for more soon.

  39. Today, I went to the beachfront with my children. I found a sea shell and gave it to my 4 year old daughter and said “You can hear the ocean if you put this to your ear.” She placed
    the shell to her ear and screamed. There was a hermit crab inside and it pinched her ear.
    She never wants to go back! LoL I know this is entirely off topic but I had to tell someone!

  40. Oh my goodness! Incredible article dude! Many thanks, However I am having difficulties with your RSS.
    I don’t understand the reason why I am unable to subscribe to it.
    Is there anybody else having similar RSS problems?
    Anyone that knows the solution can you kindly respond?
    Thanks!!

  41. Does your blog have a contact page? I’m having problems locating it but, I’d like
    to shoot you an email. I’ve got some recommendations for
    your blog you might be interested in hearing. Either
    way, great site and I look forward to seeing it grow over time.

  42. I feel that is one of the such a lot vital information for me.
    And i’m happy reading your article. However wanna statement on few
    basic things, The web site style is wonderful, the articles is really great :
    D. Just right process, cheers

  43. Greetings I am so glad I found your webpage, I really
    found you by error, while I was browsing on Aol for something else, Anyways I am here now
    and would just like to say kudos for a marvelous post and a all round thrilling blog (I also love the theme/design),
    I don’t have time to read through it all at the minute but I have saved it and
    also added in your RSS feeds, so when I have time I
    will be back to read more, Please do keep up the excellent work.

  44. An impressive share! I’ve just forwarded this onto a colleague who has been conducting a little research on this.
    And he in fact bought me dinner because I discovered it
    for him… lol. So let me reword this…. Thank YOU for the meal!!
    But yeah, thanx for spending some time to talk
    about this matter here on your blog.

  45. Pretty nice post. I simply stumbled upon your blog and wished to
    say that I have really loved surfing around
    your blog posts. In any case I’ll be subscribing on your feed and I’m hoping you write again very soon!

  46. Nice post. I learn something totally new and challenging on blogs I stumbleupon everyday.

    It will always be helpful to read through articles from
    other authors and practice something from other sites.

  47. I’m truly enjoying the design and layout of your website. It’s
    a very easy on the eyes which makes it much more enjoyable for
    me to come here and visit more often. Did you hire out
    a designer to create your theme? Excellent work!

  48. I know this if off topic but I’m looking into starting my own blog and was wondering what all
    is required to get setup? I’m assuming having a blog like yours would cost a pretty penny?

    I’m not very web smart so I’m not 100% positive. Any recommendations or
    advice would be greatly appreciated. Appreciate it

  49. Greetings from Florida! I’m bored to tears at
    work so I decided to check out your blog on my iphone during lunch break.
    I enjoy the information you provide here and can’t wait to take a look when I get home.
    I’m shocked at how quick your blog loaded on my
    mobile .. I’m not even using WIFI, just 3G .. Anyhow, very
    good site!

  50. obviously like your website but you have to check
    the spelling on quite a few of your posts. Many of
    them are rife with spelling issues and I in finding it very bothersome to tell the truth
    nevertheless I will definitely come again again.

  51. Undeniably consider that that you stated. Your favourite reason appeared
    to be on the web the easiest factor to bear in mind of.
    I say to you, I certainly get irked even as folks consider concerns that they just don’t recognize about.
    You managed to hit the nail upon the highest and outlined out
    the whole thing without having side-effects , people can take a signal.

    Will probably be again to get more. Thank you

  52. Your style is so unique in comparison to other folks I’ve read stuff from.
    Thank you for posting when you have the opportunity, Guess I will just book mark this blog.

  53. Hi there would you mind sharing which blog platform you’re using?
    I’m looking to start my own blog in the near future but I’m having
    a difficult time choosing between BlogEngine/Wordpress/B2evolution and Drupal.
    The reason I ask is because your design seems different then most blogs and I’m
    looking for something completely unique. P.S
    Apologies for getting off-topic but I had to ask!

  54. Hello are using WordPress for your site platform? I’m new
    to the blog world but I’m trying to get started and create my own. Do you require any coding knowledge to make your own blog?
    Any help would be really appreciated!

  55. Your style is so unique compared to other folks I have read stuff from.
    Many thanks for posting when you have the opportunity, Guess I’ll just book mark this site.

  56. My developer is trying to persuade me to move to .net from PHP.
    I have always disliked the idea because of the costs. But he’s tryiong none the
    less. I’ve been using WordPress on a variety of websites for about a year and am worried about switching
    to another platform. I have heard good things about blogengine.net.
    Is there a way I can import all my wordpress content into it?
    Any help would be greatly appreciated!

  57. Hello, this weekend is pleasant designed for me, since this point in time i am reading this great educational
    piece of writing here at my residence.

  58. Someone essentially help to make severely posts I would state.
    This is the very first time I frequented your website
    page and up to now? I amazed with the research you made to make this actual publish amazing.
    Wonderful activity!

  59. Fascinating blog! Is your theme custom made or did you
    download it from somewhere? A theme like yours with a few simple tweeks would really make my blog stand out.
    Please let me know where you got your design. Thanks

  60. If some one desires to be updated with latest technologies afterward he must be visit
    this web page and be up to date all the time.

  61. Asking questions are in fact pleasant thing if you are not
    understanding something fully, however this post
    gives nice understanding even.

  62. Hi everyone, it’s my first pay a visit at this website, and
    piece of writing is genuinely fruitful for me, keep up posting
    such articles.

  63. Nice post. I was checking constantly this blog and
    I am impressed! Very useful info specifically the last part :
    ) I care for such information much. I was looking for
    this certain information for a long time. Thank you
    and good luck.

  64. Thanks for some other wonderful article. Where else could anyone
    get that type of info in such a perfect approach of writing?
    I have a presentation next week, and I am on the search for such information.

  65. Hi, i believe that i noticed you visited my site so i came to go back
    the choose?.I am trying to to find issues to enhance my web site!I suppose its adequate to make
    use of some of your concepts!!

  66. Hello! I’ve been following your web site for some time
    now and finally got the bravery to go ahead and
    give you a shout out from New Caney Tx! Just wanted to say keep up the great work!

  67. The other day, while I was at work, my sister stole my iPad and tested to see if it can survive a twenty five foot drop, just so
    she can be a youtube sensation. My iPad is now destroyed and she has 83 views.
    I know this is totally off topic but I had to share it with someone!

  68. Thank you for some other informative website. The place else could I am getting that type of information written in such a perfect approach? I have a undertaking that I’m simply now working on, and I’ve been at the glance out for such info.

  69. Hi there! I’m at work surfing around your blog from my new iphone 3gs!
    Just wanted to say I love reading through your blog and look forward
    to all your posts! Carry on the outstanding work!

  70. Thanks a lot for providing individuals with a very spectacular chance to check tips from this blog. It can be so fantastic and also stuffed with fun for me personally and my office acquaintances to search your web site at a minimum thrice per week to learn the fresh secrets you have got. And lastly, I’m so certainly contented concerning the unique inspiring ideas served by you. Certain two points on this page are undoubtedly the most effective I have had.

  71. Do you mind if I quote a few of your articles as long as I
    provide credit and sources back to your webpage?
    My blog site is in the very same area of interest as yours and
    my visitors would truly benefit from a lot of the information you present here.
    Please let me know if this okay with you. Thank you!

  72. After I originally left a comment I appear to have clicked the -Notify me when new comments
    are added- checkbox and now whenever a comment is added I receive four emails with the same comment.
    There has to be a means you can remove me from that service?

    Cheers!

  73. Everything is very open with a very clear explanation of the issues.
    It was definitely informative. Your website is
    useful. Thanks for sharing!

  74. First off I want to say superb blog! I had a quick
    question in which I’d like to ask if you don’t mind.
    I was interested to know how you center yourself and clear your mind prior to writing.
    I’ve had a tough time clearing my mind in getting my thoughts out there.
    I do enjoy writing however it just seems like the
    first 10 to 15 minutes are generally lost simply just trying to figure out how to begin. Any recommendations or tips?

    Thank you!

  75. I’m curious to find out what blog platform you happen to be using?
    I’m having some minor security problems with my latest blog and I would like to find
    something more safeguarded. Do you have any solutions?

  76. Hi, i think that i saw you visited my site so i came to “return the favor”.I’m trying to find
    things to improve my website!I suppose its ok
    to use some of your ideas!!

  77. I know this website provides quality dependent articles
    and additional material, is there any other web site which offers
    such things in quality?

  78. Do you have a spam problem on this site; I also am a blogger, and I was wanting to know your situation; we have developed some nice procedures and we are looking to trade techniques with
    other folks, why not shoot me an e-mail if interested.

  79. Hi, I think your site might be having internet browser compatibility problems.
    When I look at your blog in Safari, it looks fine however when opening
    in IE, it’s got some overlapping issues. I just wanted to give
    you a quick heads up! Aside from that, wonderful website!

  80. Thanks for ones marvelous posting! I definitely enjoyed reading it, you
    can be a great author. I will always bookmark your blog and will
    often come back later in life. I want to encourage continue your great
    job, have a nice weekend!

  81. Howdy! Would you mind if I share your blog with my twitter group?
    There’s a lot of folks that I think would really appreciate your content.
    Please let me know. Cheers

  82. Exceptional post but I was wanting to know if you could write a litte more on this subject?
    I’d be very thankful if you could elaborate a little bit more.

    Bless you!

  83. Woah! I’m really loving the template/theme of this blog. It’s simple,
    yet effective. A lot of times it’s challenging to get that
    “perfect balance” between superb usability and visual
    appeal. I must say that you’ve done a great job with this.
    In addition, the blog loads super fast for me on Safari.

    Superb Blog!

  84. You actually make it appear so easy together with your presentation but I in finding this topic to be actually something which I feel I would by
    no means understand. It sort of feels too complex and extremely vast for me.
    I am having a look ahead on your subsequent put up, I’ll try to get the hang of it!

  85. Hey there! I’m at work browsing your blog from my new iphone 4!
    Just wanted to say I love reading your blog and look forward to all your
    posts! Carry on the superb work!

  86. Thank you for the auspicious writeup. It in fact was a leisure account
    it. Look complex to far added agreeable from you!
    By the way, how can we keep up a correspondence?

  87. Great blog you have here but I was curious about if you
    knew of any discussion boards that cover the same topics talked
    about here? I’d really love to be a part of community where I can get advice from other knowledgeable individuals
    that share the same interest. If you have any recommendations, please let
    me know. Many thanks!

  88. Hi! I’ve been reading your website for a while
    now and finally got the bravery to go ahead and give you a shout out from Austin Texas!
    Just wanted to tell you keep up the great work!

  89. My family every time say that I am killing my time here at
    web, however I know I am getting knowledge all the time by reading thes nice content.

  90. I am not certain the place you’re getting your info, but great topic.
    I must spend some time studying more or understanding more.
    Thanks for fantastic information I was on the lookout for this information for my
    mission.

  91. What’s up i am kavin, its my first occasion to commenting anywhere, when i read this paragraph i thought i could also create comment due
    to this good post.

  92. Everything is very open with a very clear description of the challenges.
    It was definitely informative. Your website is very useful.

    Thanks for sharing!

  93. Good post. I learn something totally new and challenging on sites I stumbleupon everyday.
    It will always be interesting to read through articles from other writers and practice something from
    other sites.

  94. Hey there! Would you mind if I share your blog with my zynga
    group? There’s a lot of people that I think would really enjoy your
    content. Please let me know. Cheers

  95. Thanks for the marvelous posting! I definitely enjoyed reading it, you can be a great author.
    I will always bookmark your blog and will often come back in the future.
    I want to encourage that you continue your great job, have a nice day!

  96. Greetings from Los angeles! I’m bored to tears
    at work so I decided to check out your site on my iphone during lunch break.
    I love the info you provide here and can’t wait
    to take a look when I get home. I’m shocked at
    how quick your blog loaded on my cell phone ..

    I’m not even using WIFI, just 3G .. Anyways, amazing blog!

  97. Somebody essentially help to make critically posts
    I would state. This is the first time I frequented your website
    page and to this point? I amazed with the analysis
    you made to create this particular publish incredible.
    Wonderful process!

  98. Magnificent beat ! I would like to apprentice at the same time as you amend
    your site, how can i subscribe for a blog web site? The account helped me a appropriate
    deal. I have been a little bit acquainted of this your broadcast offered vivid transparent idea

  99. Hello friends, how is the whole thing, and what you desire
    to say regarding this article, in my view its genuinely amazing
    for me.

  100. Hey would you mind letting me know which hosting company you’re utilizing?
    I’ve loaded your blog in 3 different web browsers and I must say this
    blog loads a lot quicker then most. Can you recommend a good
    internet hosting provider at a honest price? Thanks,
    I appreciate it!

  101. I know this if off topic but I’m looking into starting my own weblog and
    was curious what all is required to get setup? I’m assuming
    having a blog like yours would cost a pretty penny? I’m not very web savvy so I’m not 100% sure.

    Any recommendations or advice would be greatly
    appreciated. Thanks

  102. Excellent post. I was checking continuously this weblog and I am inspired!
    Extremely helpful info specially the closing section :
    ) I take care of such information much. I was seeking this particular
    information for a long time. Thank you and best of luck.

  103. Hi! I know this is sort of off-topic however I needed to ask.
    Does managing a well-established blog such as yours require
    a lot of work? I’m brand new to running a blog but I do write in my diary
    everyday. I’d like to start a blog so I
    can easily share my personal experience and thoughts online.
    Please let me know if you have any kind of suggestions or tips for new aspiring bloggers.
    Appreciate it!

  104. Ahaa, its nice discussion regarding this post at this place at this webpage, I have read all that, so now me also commenting here.

  105. Having read this I believed it was really informative.

    I appreciate you finding the time and energy to put this short article together.
    I once again find myself personally spending a significant amount of time both reading and posting
    comments. But so what, it was still worthwhile!

  106. With havin so much content do you ever run into any problems of plagorism
    or copyright infringement? My site has a lot of completely unique content I’ve
    either authored myself or outsourced but it seems a lot of it is popping it up
    all over the internet without my authorization. Do you
    know any methods to help protect against content from being stolen? I’d really
    appreciate it.

  107. The other day, while I was at work, my cousin stole my iphone and tested to see
    if it can survive a 30 foot drop, just so she
    can be a youtube sensation. My iPad is now broken and she has 83 views.
    I know this is completely off topic but I had to share it with someone!

  108. That is really fascinating, You are an excessively skilled
    blogger. I’ve joined your feed and stay up for searching for extra
    of your great post. Also, I’ve shared your web site in my social networks

  109. Good article and right to the point. I don’t know if this is really the best place to ask but do you people have any ideea where to hire some professional writers? Thank you 🙂

  110. Hello, you used to write excellent, but the last several posts have been kinda boring¡K I miss your super writings. Past several posts are just a bit out of track! come on!

  111. It¡¦s really a cool and useful piece of information. I am glad that you just shared this useful info with us. Please stay us up to date like this. Thank you for sharing.

  112. Cool blog! Is your theme custom made or did you download it from somewhere?
    A theme like yours with a few simple tweeks would
    really make my blog stand out. Please let me know where you got your theme.
    Kudos

  113. When some one searches for his vital thing, thus he/she wishes to be
    available that in detail, so that thing is maintained over here.

  114. Hi every one, here every person is sharing these knowledge, therefore it’s pleasant to read this weblog, and I used to pay a visit this web
    site daily.

  115. Good day! I could have sworn I’ve been to this site before but after checking through some
    of the post I realized it’s new to me. Anyhow, I’m definitely delighted I found it and I’ll be book-marking and checking
    back frequently!

  116. Have you ever thought about adding a little bit more
    than just your articles? I mean, what you say
    is fundamental and everything. However imagine if
    you added some great graphics or videos to give your posts more, “pop”!
    Your content is excellent but with images and video clips,
    this site could certainly be one of the very best in its niche.

    Excellent blog!

  117. Today, I went to the beachfront with my kids.

    I found a sea shell and gave it to my 4 year old daughter
    and said “You can hear the ocean if you put this to your ear.” She put the shell
    to her ear and screamed. There was a hermit crab inside and it pinched her ear.
    She never wants to go back! LoL I know this is
    entirely off topic but I had to tell someone!

  118. Great goods from you, man. I’ve understand your stuff previous to and you are
    just extremely fantastic. I really like what you’ve acquired here, really like what you are stating and the
    way in which you say it. You make it enjoyable and you still care for to keep it sensible.
    I can’t wait to read far more from you. This is really a terrific website.

  119. Woah! I’m really loving the template/theme of this site.

    It’s simple, yet effective. A lot of times it’s very difficult to get that “perfect balance” between superb usability
    and visual appearance. I must say you have done a awesome job with this.
    In addition, the blog loads extremely fast for me
    on Firefox. Exceptional Blog!

  120. I’m not sure where you are getting your information, but good topic.
    I needs to spend some time learning more or understanding more.
    Thanks for excellent information I was looking for this information for my mission.

  121. obviously like your website however you have to check the spelling on several of your posts. A number of them are rife with spelling problems and I find it very troublesome to inform the truth then again I¡¦ll certainly come again again.

  122. Whats Taking place i’m new to this, I stumbled upon this I’ve discovered It absolutely useful and it has aided me out loads. I hope to contribute & help different customers like its aided me. Good job.

  123. If some one desires to be updated with newest technologies afterward he must be
    go to see this web page and be up to date all the time.

  124. I think the admin of this web site is actually working hard in favor of his site, for the
    reason that here every stuff is quality based information.

  125. I like the valuable information you provide in your articles.
    I will bookmark your blog and check again here frequently. I’m
    quite sure I will learn a lot of new stuff right here! Good luck for the next!

  126. Someone essentially assist to make significantly articles
    I would state. That is the very first time I frequented your website page and so far?
    I amazed with the analysis you made to make this actual
    post amazing. Magnificent task!

  127. I’m not that much of a internet reader to be honest but
    your blogs really nice, keep it up! I’ll go ahead and bookmark your website to come
    back down the road. All the best

  128. Howdy! I know this is somewhat off topic but I was wondering which blog platform are you using for this website?
    I’m getting sick and tired of WordPress because
    I’ve had issues with hackers and I’m looking at options for another platform.
    I would be awesome if you could point me in the direction of a good
    platform.

  129. I¡¦ll right away grab your rss as I can not in finding your email subscription link or e-newsletter service. Do you’ve any? Please let me understand so that I could subscribe. Thanks.

  130. Thanks , I have recently been looking for info about this subject for ages and yours is the best I’ve came upon till now. But, what in regards to the bottom line? Are you sure concerning the supply?

  131. Thanks so much for giving everyone a very spectacular chance to read from here. It can be so nice and also packed with a good time for me and my office colleagues to visit your web site not less than 3 times every week to read through the new issues you have got. And lastly, I am also always motivated concerning the dazzling ideas you give. Some 3 areas in this posting are indeed the most efficient we’ve had.

  132. Very nice info and right to the point. I am not sure if this is actually the best place to ask but do you guys have any thoughts on where to get some professional writers? Thx 🙂

  133. Having read this I thought it was very informative. I appreciate you spending some time and
    effort to put this informative article together.

    I once again find myself spending way too much time both
    reading and posting comments. But so what, it was still worthwhile!

  134. I am just commenting to make you be aware of what a cool encounter my girl found using the blog. She picked up many things, which include what it is like to possess an excellent coaching heart to let certain people clearly completely grasp specified tricky subject matter. You actually did more than people’s expected results. Thanks for supplying such good, safe, revealing as well as easy tips about that topic to Julie.

  135. You really make it seem so easy with your presentation but I find this matter to be really something which I think I would never understand. It seems too complex and very broad for me. I’m looking forward for your next post, I will try to get the hang of it!

  136. It’s really a nice and useful piece of information. I am happy
    that you simply shared this helpful info with us. Please stay us
    up to date like this. Thanks for sharing.

  137. Asking questions are truly good thing if you are not understanding something totally, but this paragraph offers nice understanding even.

  138. hello there and thank you for your info – I’ve definitely picked up anything new from right here. I did however expertise a few technical issues using this website, as I experienced to reload the web site many times previous to I could get it to load correctly. I had been wondering if your hosting is OK? Not that I’m complaining, but sluggish loading instances times will often affect your placement in google and can damage your quality score if ads and marketing with Adwords. Well I am adding this RSS to my email and could look out for much more of your respective exciting content. Make sure you update this again very soon..

  139. Its like you read my mind! You appear to know
    a lot about this, like you wrote the book in it or something.
    I think that you could do with a few pics to drive the message
    home a bit, but instead of that, this is wonderful blog.
    A fantastic read. I will definitely be back.

  140. I have not checked in here for some time as I thought it was getting boring, but the last several posts are good quality so I guess I¡¦ll add you back to my everyday bloglist. You deserve it my friend 🙂

  141. Greetings from Idaho! I’m bored to tears at work so I decided to check out your blog
    on my iphone during lunch break. I enjoy the info you present here and
    can’t wait to take a look when I get home. I’m amazed at how quick your blog loaded on my cell phone ..
    I’m not even using WIFI, just 3G .. Anyhow, great blog!

  142. Terrific post however , I was wanting to know if you could write a litte more on this topic?
    I’d be very thankful if you could elaborate a little bit more.
    Kudos!

  143. I’ve recently started a blog, the info you provide on this web site has helped me greatly. Thanks for all of your time & work. “The inner fire is the most important thing mankind possesses.” by Edith Sodergran.

  144. Right here is the perfect web site for anybody who wants to find out about this topic.
    You realize a whole lot its almost hard to argue with you (not that
    I actually would want to…HaHa). You definitely put a brand new spin on a
    subject that’s been written about for decades. Wonderful stuff, just wonderful!

  145. Very great post. I simply stumbled upon your blog and
    wished to mention that I’ve really enjoyed surfing around your blog
    posts. After all I will be subscribing to your rss feed and I’m hoping you write again soon!

  146. Hello to every one, the contents present at this site are genuinely amazing for people experience, well, keep
    up the good work fellows.

  147. What’s up everyone, it’s my first pay a quick visit at this website, and piece
    of writing is actually fruitful in favor of me, keep up posting such content.

  148. Good day! This is my 1st comment here so I just wanted to give a quick shout out and say
    I genuinely enjoy reading your blog posts. Can you suggest any other blogs/websites/forums that go over the same topics?
    Thanks a ton!

  149. Excellent post. I used to be checking constantly
    this blog and I’m impressed! Extremely helpful info specifically the final
    phase 🙂 I maintain such information a lot. I was seeking this particular information for
    a very lengthy time. Thank you and best of luck.

  150. Hello There. I found your blog the use of msn. This is an extremely smartly written article.

    I will make sure to bookmark it and return to read extra of
    your useful info. Thank you for the post. I’ll certainly comeback.

  151. If you are going for best contents like me,
    just pay a quick visit this site all the time for the reason that it provides feature contents, thanks

  152. I was excited to uncover this website. I need to to thank you for your
    time just for this fantastic read!! I definitely savored every little
    bit of it and i also have you bookmarked to
    check out new things on your website.

  153. Unquestionably believe that which you stated.
    Your favorite reason appeared to be on the net the simplest thing to be aware of.
    I say to you, I certainly get irked while people think about worries that they just don’t know about.
    You managed to hit the nail upon the top and also defined out the whole thing without
    having side effect , people can take a signal.
    Will likely be back to get more. Thanks

  154. Howdy, I think your website could possibly be having web browser compatibility issues.
    Whenever I take a look at your web site in Safari,
    it looks fine however when opening in I.E., it has some overlapping issues.
    I merely wanted to provide you with a quick heads up!
    Other than that, great site!

  155. Thanks in support of sharing such a fastidious thinking, piece of
    writing is nice, thats why i have read it entirely

  156. A person necessarily assist to make severely articles I would state. That is the very first time I frequented your website page and to this point? I surprised with the analysis you made to create this particular publish amazing. Excellent job!

  157. I’m amazed, I have to admit. Rarely do I encounter
    a blog that’s both equally educative and engaging, and let me tell you, you’ve hit the nail on the head.

    The problem is something too few people are speaking intelligently about.
    I am very happy that I stumbled across this in my search for something regarding this.

  158. Fantastic post however I was wanting to know if you
    could write a litte more on this topic? I’d be very thankful if you could elaborate a little
    bit further. Bless you!

  159. You really make it seem so easy with your presentation but I find this topic to be actually something that I think I would never understand.
    It seems too complicated and very broad for me.
    I am looking forward for your next post, I’ll try to get the
    hang of it!

  160. Great weblog here! Also your website so much up very fast!
    What host are you the usage of? Can I am getting your associate
    hyperlink on your host? I want my web site loaded up as
    quickly as yours lol

  161. If you wish for to obtain a good deal from this article then you have
    to apply these techniques to your won website.

  162. Attractive section of content. I just stumbled upon your blog and in accession capital to assert that I get actually enjoyed account your blog posts. Any way I’ll be subscribing to your augment and even I achievement you access consistently quickly.

  163. My spouse and I absolutely love your blog and find most of your post’s to be what precisely I’m
    looking for. Do you offer guest writers to write content for you?
    I wouldn’t mind writing a post or elaborating on a lot of the
    subjects you write in relation to here. Again, awesome site!

  164. Good – I should certainly pronounce, impressed with your website. I had no trouble navigating through all tabs and related information ended up being truly easy to do to access. I recently found what I hoped for before you know it at all. Reasonably unusual. Is likely to appreciate it for those who add forums or something, web site theme . a tones way for your client to communicate. Excellent task.

  165. It’s in reality a great and helpful piece of info. I am glad that you just shared this helpful
    info with us. Please keep us up to date like this.
    Thank you for sharing.

  166. great points altogether, you just received a emblem new reader. What might you recommend about your post that you just made a few days in the past? Any sure?

  167. Howdy! Would you mind if I share your blog with my zynga
    group? There’s a lot of people that I think would really appreciate your content.
    Please let me know. Thank you

  168. Hello! Would you mind if I share your blog with my facebook group?
    There’s a lot of people that I think would really appreciate your content.
    Please let me know. Thanks

  169. Awesome website you have here but I was curious about
    if you knew of any discussion boards that cover the same topics
    talked about here? I’d really like to be a part of group where I
    can get responses from other knowledgeable individuals that share the same interest.
    If you have any suggestions, please let me know. Kudos!

  170. Very interesting info !Perfect just what I was searching for! “Music is a higher revelation than philosophy.” by Ludwig van Beethoven.

  171. I am extremely impressed with your writing skills as well as with the layout
    on your weblog. Is this a paid theme or did you customize it yourself?
    Anyway keep up the nice quality writing, it’s rare to see a great blog like this one
    today.

  172. Generally I do not learn article on blogs, however I would
    like to say that this write-up very compelled me to
    take a look at and do so! Your writing taste has been amazed me.
    Thanks, quite nice article.

  173. I really like what you guys are up too. This kind of clever work and reporting!
    Keep up the good works guys I’ve added you guys to my
    personal blogroll.

  174. May I simply say what a comfort to find someone
    who genuinely understands what they are discussing on the web.

    You certainly understand how to bring a problem to light and make it important.
    More people must check this out and understand this side of your
    story. It’s surprising you aren’t more popular given that you surely possess the gift.

  175. great publish, very informative. I’m wondering why the opposite specialists of
    this sector don’t understand this. You should proceed your writing.
    I’m sure, you have a great readers’ base already!

  176. Absolutely indited written content, thank you for selective information. “No human thing is of serious importance.” by Plato.

  177. magnificent publish, very informative. I ponder why the other specialists of this sector don’t realize this.

    You must continue your writing. I am sure, you have a huge readers’ base already!

  178. Hi! I know this is somewhat off topic but I was wondering which blog platform are you using
    for this website? I’m getting tired of WordPress
    because I’ve had problems with hackers and I’m looking at alternatives for another
    platform. I would be fantastic if you could point me in the direction of a good platform.

  179. Hey there just wanted to give you a quick heads up.
    The words in your post seem to be running off
    the screen in Ie. I’m not sure if this is a formatting issue or something to do
    with internet browser compatibility but I figured I’d post to
    let you know. The design and style look great though!
    Hope you get the issue fixed soon. Many thanks

  180. Heya just wanted to give you a brief heads up and let you know
    a few of the pictures aren’t loading properly. I’m not sure why but I think its
    a linking issue. I’ve tried it in two different internet browsers and both show the same
    outcome.

  181. I think that everything said was actually very reasonable. However, think on this, what if you added a little information? I mean, I don’t wish
    to tell you how to run your blog, but suppose you added a title that makes people want more?
    I mean Đính chính về Champaka – ILIMOCHAMPA is kinda boring.
    You should glance at Yahoo’s front page and note how they
    create news headlines to grab viewers interested. You might add a
    video or a related pic or two to get people excited about everything’ve got to say.
    Just my opinion, it could make your website a little livelier.

  182. My coder is trying to persuade me to move to
    .net from PHP. I have always disliked the idea because of the
    costs. But he’s tryiong none the less. I’ve been using WordPress
    on a variety of websites for about a year and am worried about switching to another platform.
    I have heard great things about blogengine.net.
    Is there a way I can transfer all my wordpress content into it?
    Any help would be greatly appreciated!

  183. Wow! This could be one particular of the most useful blogs We’ve ever arrive across on this subject. Basically Magnificent. I am also a specialist in this topic so I can understand your effort.

  184. I every time used to study paragraph in news papers but
    now as I am a user of web thus from now I am using net for articles or reviews, thanks to web.

  185. Oh my goodness! Awesome article dude! Thanks, However I
    am going through issues with your RSS. I don’t know the reason why
    I am unable to join it. Is there anyone else getting the same RSS problems?
    Anyone that knows the answer can you kindly respond? Thanx!!

  186. Great article! That is the kind of info that should be shared across the web.
    Shame on the seek engines for not positioning
    this submit higher! Come on over and consult with my web site
    . Thank you =)

  187. Thank you, I have just been looking for information about
    this subject for a while and yours is the best I’ve came upon so far.
    However, what in regards to the bottom line? Are you sure about the source?

  188. We are a group of volunteers and opening a new scheme in our community. Your site provided us with valuable information to work on. You have done an impressive job and our entire community will be grateful to you.

  189. hey there and thank you for your info – I have certainly picked up something new from right here.

    I did however expertise some technical issues using this
    website, since I experienced to reload the website lots of times previous to I
    could get it to load correctly. I had been wondering if your hosting
    is OK? Not that I am complaining, but sluggish loading instances times will very
    frequently affect your placement in google
    and can damage your high-quality score if ads and marketing with Adwords.
    Well I’m adding this RSS to my email and could look out
    for a lot more of your respective intriguing content.

    Make sure you update this again very soon.

  190. What’s up every one, here every one is sharing such familiarity, therefore it’s fastidious to read this webpage,
    and I used to pay a visit this webpage everyday.

  191. Wow, fantastic blog layout! How long have you been blogging for?
    you make blogging look easy. The overall look of your site
    is wonderful, as well as the content!

  192. My brother recommended I might like this website. He was entirely right. This post actually made my day. You cann’t imagine just how much time I had spent for this info! Thanks!

  193. Everything is very open with a very clear explanation of the challenges.
    It was really informative. Your website is very useful. Thank you
    for sharing!

  194. Its like you read my mind! You seem to know a lot about this, like you wrote the book in it or something. I think that you could do with a few pics to drive the message home a little bit, but other than that, this is wonderful blog. An excellent read. I’ll definitely be back.

  195. Hi there i am kavin, its my first time to commenting anyplace, when i read this piece of writing
    i thought i could also make comment due to this good article.

  196. My brother suggested I may like this website.
    He was entirely right. This put up truly made my
    day. You can not believe just how a lot time I had
    spent for this info! Thank you!

  197. I was wondering if you ever thought of changing the
    structure of your website? Its very well written; I love what youve got to say.

    But maybe you could a little more in the way of content
    so people could connect with it better. Youve got an awful
    lot of text for only having one or 2 pictures. Maybe
    you could space it out better?

  198. My brother suggested I might like this blog. He was once totally right.
    This publish actually made my day. You can not believe simply how so
    much time I had spent for this info! Thanks!

  199. Hello! I know this is kinda off topic however I’d figured I’d
    ask. Would you be interested in trading links or maybe guest writing a blog post
    or vice-versa? My blog discusses a lot of the same topics
    as yours and I feel we could greatly benefit from each other.
    If you’re interested feel free to send me an email. I look forward to hearing from you!

    Terrific blog by the way!

  200. Appreciating the commitment you put into your site and detailed information you provide.
    It’s nice to come across a blog every once in a
    while that isn’t the same outdated rehashed material.
    Great read! I’ve saved your site and I’m including your RSS feeds to my Google
    account.

  201. Hey I know this is off topic but I was wondering if you knew of any widgets I could add to my blog that automatically tweet my
    newest twitter updates. I’ve been looking for a plug-in like this for quite some time and was hoping maybe you would have some experience with something like this.
    Please let me know if you run into anything. I truly enjoy reading your blog
    and I look forward to your new updates.

  202. Aw, this was a really nice post. Spending some
    time and actual effort to produce a really good article… but what can I
    say… I put things off a whole lot and never seem to get nearly anything done.

  203. Do you mind if I quote a few of your posts as long as I provide credit and sources back to your blog?
    My blog is in the exact same area of interest as yours and my visitors would certainly benefit from a lot of the information you present here.

    Please let me know if this ok with you. Many thanks!

  204. I like the helpful information you provide in your articles. I will bookmark your blog and check again here frequently. I am quite certain I will learn plenty of new stuff right here! Good luck for the next!

  205. Woah! I’m really digging the template/theme of
    this blog. It’s simple, yet effective. A lot of times it’s challenging to get that “perfect balance” between superb usability
    and visual appearance. I must say you have done a superb job
    with this. Additionally, the blog loads extremely quick for
    me on Chrome. Superb Blog!

  206. Admiring the time and energy you put into your site and in depth information you present.
    It’s nice to come across a blog every once in a while
    that isn’t the same unwanted rehashed material.
    Excellent read! I’ve saved your site and I’m including your RSS feeds to my
    Google account.

  207. I think this is among the most vital information for me.
    And i’m glad reading your article. But wanna remark on some general
    things, The site style is great, the articles is really excellent :
    D. Good job, cheers

  208. Just wish to say your article is as astonishing. The clearness in your post is just excellent and i can assume you are an expert on this subject.
    Fine with your permission allow me to grab your RSS feed to
    keep up to date with forthcoming post. Thanks a million and
    please keep up the gratifying work.

  209. Hmm it seems like your blog ate my first comment (it was extremely long) so
    I guess I’ll just sum it up what I wrote and say, I’m thoroughly enjoying
    your blog. I as well am an aspiring blog blogger but I’m still new to the whole
    thing. Do you have any points for beginner
    blog writers? I’d genuinely appreciate it.

  210. Hi there mates, how is the whole thing, and what you desire
    to say about this paragraph, in my view its in fact
    amazing in favor of me.

  211. Hey there! I’m at work surfing around your blog from my new apple iphone!

    Just wanted to say I love reading your blog and look forward to all your posts!
    Carry on the superb work!

  212. Hello there! I know this is kind of off topic but I was wondering which blog platform are you using
    for this site? I’m getting tired of WordPress because I’ve had issues with hackers and I’m looking at alternatives for
    another platform. I would be fantastic if you could point
    me in the direction of a good platform.

  213. Wow, marvelous weblog format! How lengthy have you been blogging for? you made running a blog glance easy. The entire look of your website is excellent, as neatly as the content!

  214. Oh my goodness! Amazing article dude! Thank you, However
    I am having troubles with your RSS. I don’t know the reason why I cannot subscribe to it.
    Is there anyone else having the same RSS issues? Anyone who knows the answer can you kindly respond?
    Thanx!!

  215. I think this is one of the most important info for me.
    And i am glad reading your article. But want to remark on few general things, The web site style is wonderful, the articles is really excellent :
    D. Good job, cheers

  216. My family members always say that I am killing my time here at web, but I know I
    am getting experience all the time by reading thes nice articles.

  217. Simply wish to say your article is as amazing. The clearness in your
    post is simply cool and i could assume you’re an expert on this subject.
    Well with your permission allow me to grab your RSS feed to keep updated with forthcoming post.
    Thanks a million and please continue the enjoyable work.

  218. Wow that was strange. I just wrote an incredibly
    long comment but after I clicked submit my comment didn’t appear.

    Grrrr… well I’m not writing all that over again. Regardless, just
    wanted to say great blog!

  219. Good web site you’ve got here.. It’s hard to find quality writing
    like yours nowadays. I honestly appreciate people like you!

    Take care!!

  220. Wonderful blog! I found it while browsing on Yahoo News.
    Do you have any suggestions on how to get listed in Yahoo
    News? I’ve been trying for a while but I never seem to get there!

    Cheers

  221. It’s hard to find experienced people for this subject, however,
    you sound like you know what you’re talking about! Thanks

  222. Does your site have a contact page? I’m having
    problems locating it but, I’d like to send you an e-mail.
    I’ve got some suggestions for your blog you might be interested
    in hearing. Either way, great website and I look
    forward to seeing it develop over time.

  223. I’m really enjoying the design and layout of your blog.
    It’s a very easy on the eyes which makes it much more enjoyable for me to come here and visit more often. Did you hire out a
    developer to create your theme? Exceptional work!

  224. Incredible! This blog looks just like my old one! It’s on a totally
    different topic but it has pretty much the
    same layout and design. Great choice of colors!

  225. I read this piece of writing fully about the comparison of hottest and
    previous technologies, it’s amazing article.

  226. I think everything said made a bunch of sense. But, what
    about this? suppose you composed a catchier post title?
    I am not saying your information is not solid., however suppose you added
    something that makes people desire more? I mean Đính chính về Champaka – ILIMOCHAMPA is kinda boring.
    You might peek at Yahoo’s front page and note how they create article headlines to get viewers to click.
    You might add a video or a related pic or two to grab people excited
    about everything’ve got to say. In my opinion, it could
    make your posts a little livelier.

  227. You really make it seem so easy with your presentation but I find this matter to be
    really something which I think I would never understand.

    It seems too complicated and extremely broad for me. I am looking forward for your next post, I’ll try to get the
    hang of it!

  228. May I simply say what a relief to find an individual who actually knows what they’re discussing online.
    You definitely realize how to bring an issue to light
    and make it important. More and more people should read this and understand this side of
    your story. It’s surprising you’re not more popular since you definitely have
    the gift.

  229. What’s up to all, how is the whole thing, I think every one is getting more from this web
    page, and your views are fastidious in favor of new visitors.

  230. Wonderful work! That is the kind of info that are supposed to
    be shared across the internet. Disgrace on Google for no longer positioning this post upper!
    Come on over and discuss with my site . Thank you =)

  231. Very good website you have here but I was curious about if you knew of any discussion boards that cover the same topics talked about
    here? I’d really like to be a part of online community where
    I can get feed-back from other knowledgeable people that
    share the same interest. If you have any recommendations, please let me know.
    Many thanks!

  232. What’s up every one, here every one is sharing these experience, therefore it’s good to
    read this weblog, and I used to pay a quick visit this website every day.

  233. Have you ever thought about adding a little bit more than just your articles?
    I mean, what you say is important and all. However imagine if you added
    some great pictures or videos to give your posts more, “pop”!
    Your content is excellent but with images and video clips,
    this blog could definitely be one of the greatest in its field.
    Amazing blog!

  234. Hi would you mind sharing which blog platform you’re using?
    I’m going to start my own blog soon but I’m having a hard time
    deciding between BlogEngine/Wordpress/B2evolution and Drupal.
    The reason I ask is because your layout seems different then most
    blogs and I’m looking for something unique.
    P.S My apologies for being off-topic but I had to ask!

  235. After looking over a handful of the blog articles on your site,
    I really appreciate your way of blogging. I book marked
    it to my bookmark webpage list and will be checking back soon. Please
    check out my web site as well and tell me what you think.

  236. Hello just wanted to give you a quick heads up. The words in your article seem to be
    running off the screen in Ie. I’m not sure if this is a format issue or something to do with internet browser compatibility but I thought I’d post to let you know.
    The design and style look great though! Hope you get the issue resolved soon. Cheers

  237. It’s going to be finish of mine day, however before ending I am reading this
    great piece of writing to improve my knowledge.

  238. I do not know if it’s just me or if perhaps everyone else encountering
    problems with your blog. It looks like some of the
    written text on your content are running off
    the screen. Can someone else please comment and let me know if this is happening to them too?

    This could be a problem with my web browser because I’ve had this happen before.
    Thanks

  239. Hello There. I found your blog using msn. This is a very
    well written article. I’ll make sure to bookmark it
    and return to read more of your useful information. Thanks for the post.

    I will certainly comeback.

  240. It’s the best time to make some plans for the longer term and it’s
    time to be happy. I’ve learn this post and if I could I want to counsel
    you some fascinating issues or tips. Maybe you could write subsequent articles regarding this article.
    I wish to read more issues approximately it!

  241. We are a group of volunteers and starting a new scheme in our community.

    Your website offered us with valuable info to work on. You have done a formidable job and our whole community will be grateful
    to you.

  242. I’m impressed, I have to admit. Genuinely rarely do you encounter a blog that’s both educative and entertaining, and without a doubt, you may have hit the nail within the head. Your notion is outstanding; the issue is something which too little consumers are speaking intelligently about. My business is delighted we found this within my hunt for something regarding this.

  243. What’s up everybody, here every person is sharing
    these experience, thus it’s pleasant to read this web site,
    and I used to pay a quick visit this website daily.

  244. It’s in reality a great and helpful piece of
    info. I’m glad that you simply shared this helpful information with us.

    Please stay us up to date like this. Thanks for sharing.

  245. Spot on with this write-up, I absolutely feel this amazing
    site needs far more attention. I’ll probably be returning to see more, thanks for the information!

  246. Hiya! Quick question that’s entirely off topic. Do you know how to make your site mobile friendly?
    My website looks weird when viewing from my iphone. I’m trying to find a theme or plugin that
    might be able to correct this problem. If you have any suggestions, please share.
    Thank you!

  247. Hi there, I discovered your web site by the
    use of Google at the same time as looking for a similar subject, your web site
    got here up, it appears good. I’ve bookmarked it in my google bookmarks.

    Hello there, just became aware of your weblog via Google, and found that it is
    truly informative. I am gonna watch out for brussels.
    I’ll be grateful in the event you continue this in future.
    Many folks will be benefited out of your writing. Cheers!

  248. I like what you guys are up also. Such smart work and reporting! Keep up the excellent works guys I¡¦ve incorporated you guys to my blogroll. I think it will improve the value of my web site 🙂

  249. Wow, awesome blog layout! How long have you been blogging for?
    you make blogging look easy. The overall look of your web
    site is wonderful, let alone the content!

  250. Hi everyone, it’s my first go to see at this website, and paragraph
    is genuinely fruitful designed for me, keep up posting such content.

  251. Hello my friend! I want to say that this article is awesome, great written and come with approximately all vital infos.
    I’d like to see extra posts like this .

  252. I don’t even know how I ended up here, but I thought this post was great. I do not know who you are but definitely you’re going to a famous blogger if you are not already 😉 Cheers!

  253. Normally I do not read article on blogs, but I wish to say that this write-up very forced me to try and do so! Your writing style has been amazed me. Thank you, very great article.

  254. Wow, amazing blog format! How lengthy have you been blogging for? you made blogging look easy. The total glance of your website is excellent, as smartly as the content material!

  255. Very well-done blog. I especially appreciate content that has to do with health and fitness, so it’s refreshing to me to see what you have here. Keep it up! facial exercises

  256. Needed to put you a very little note to be able to say thank you the moment again for all the pretty tactics you’ve featured in this article. This is simply seriously generous with people like you to offer easily exactly what most people could possibly have distributed as an e-book to earn some dough for themselves, precisely considering that you might have tried it if you considered necessary. Those concepts additionally acted to provide a fantastic way to realize that other individuals have similar zeal the same as my very own to understand a whole lot more with regards to this matter. Certainly there are millions of more fun periods up front for people who scan your blog post.

  257. Nice read, I just passed this onto a colleague who was doing a little research on that. And he actually bought me lunch as I found it for him smile Therefore let me rephrase that: Thank you for lunch! “Without friends no one would choose to live, though he had all other goods.” by Aristotle.

  258. Thank you a lot for sharing this with all people you really know what you’re talking approximately! Bookmarked. Kindly also consult with my site =). We could have a hyperlink alternate agreement between us!

  259. My husband and i got so excited when Jordan could deal with his web research by way of the ideas he grabbed from your very own site. It’s not at all simplistic just to be giving away ideas which others might have been selling. We really consider we’ve got the website owner to give thanks to for this. All of the illustrations you made, the easy website navigation, the friendships you can make it easier to create – it’s everything wonderful, and it’s really helping our son in addition to the family reason why this topic is enjoyable, and that is incredibly important. Many thanks for all!

  260. I just want to say I am just new to blogging and site-building and seriously loved this page. More than likely I’m going to bookmark your site . You definitely come with amazing article content. Thank you for revealing your website page.

  261. I have been exploring for a little for any high-quality articles or weblog posts in this sort of house . Exploring in Yahoo I finally stumbled upon this site. Studying this information So i¡¦m happy to show that I’ve a very excellent uncanny feeling I discovered just what I needed. I so much unquestionably will make certain to don¡¦t put out of your mind this site and give it a look on a constant basis.

  262. of course like your web site however you have to test the spelling on several of your posts. A number of them are rife with spelling issues and I in finding it very bothersome to tell the truth then again I will definitely come again again.

  263. Remarkable issues here. I’m very happy to look your article.
    Thank you a lot and I’m having a look ahead to contact
    you. Will you please drop me a e-mail?

  264. Keep up the fantastic piece of work, I read few posts on this internet site and I believe that your site is real interesting and contains circles of superb information.

  265. Thanks, I’ve just been looking for info about this topic for ages and yours is the greatest I’ve came upon so far. However, what in regards to the bottom line? Are you sure about the supply?

  266. Hello would you mind stating which blog platform you’re working with?
    I’m planning to start my own blog in the near future but I’m having a tough time choosing between BlogEngine/Wordpress/B2evolution and Drupal.
    The reason I ask is because your design and style seems different then most blogs and I’m
    looking for something completely unique.
    P.S Apologies for getting off-topic but I had to ask!

  267. Good – I should definitely pronounce, impressed with your site. I had no trouble navigating through all tabs and related information ended up being truly simple to do to access. I recently found what I hoped for before you know it at all. Reasonably unusual. Is likely to appreciate it for those who add forums or something, web site theme . a tones way for your customer to communicate. Excellent task.

  268. I’m not sure exactly why but this web site is loading extremely slow for me.

    Is anyone else having this problem or is it a problem on my
    end? I’ll check back later and see if the problem still exists.

  269. I would like to thank you for the efforts you’ve put in writing this site. I am hoping the same high-grade web site post from you in the upcoming also. Actually your creative writing abilities has encouraged me to get my own website now. Really the blogging is spreading its wings quickly. Your write up is a good example of it.

  270. My wife and i felt very thankful Peter managed to deal with his analysis with the ideas he was given from your own web page. It’s not at all simplistic to just choose to be giving for free information that many the others have been making money from. And we also remember we have got the blog owner to give thanks to for that. The most important explanations you have made, the simple website menu, the relationships you will help instill – it’s all astonishing, and it’s facilitating our son and our family do think the idea is cool, which is pretty mandatory. Thank you for everything!

  271. I’ve recently started a web site, the info you provide on this website has helped me tremendously. Thank you for all of your time & work. “‘Tis our true policy to steer clear of permanent alliances with any portion of the foreign world.” by George Washington.

  272. I like the valuable information you provide in your articles. I’ll bookmark your blog and check again here frequently. I am quite certain I’ll learn lots of new stuff right here! Good luck for the next!

  273. Magnificent site. A lot of helpful information here. I’m sending it to some friends ans also sharing in delicious. And naturally, thanks in your sweat!

  274. Autoliker, Auto Like, Autolike International, Status Liker, Increase Likes, Photo Auto Liker, Autolike, Working Auto Liker, Autoliker, ZFN Liker, autolike, Photo Liker, auto like, Auto Liker, auto liker, Status Auto Liker, autoliker

  275. I’m not sure where you are getting your info, but good topic. I needs to spend some time learning more or understanding more. Thanks for fantastic info I was looking for this info for my mission.

  276. I would like to thnkx for the efforts you have put in writing this blog. I am hoping the same high-grade blog post from you in the upcoming also. Actually your creative writing skills has encouraged me to get my own blog now. Really the blogging is spreading its wings rapidly. Your write up is a good example of it.

  277. Wow! This can be one particular of the most helpful blogs We’ve ever arrive across on this subject. Actually Magnificent. I’m also a specialist in this topic therefore I can understand your effort.

  278. I’ve been surfing online more than 3 hours nowadays, yet I never discovered any attention-grabbing article like yours. It¡¦s beautiful worth enough for me. In my opinion, if all web owners and bloggers made just right content material as you probably did, the web might be a lot more helpful than ever before.

  279. I must show my appreciation to the writer for rescuing me from this type of trouble. Right after checking through the the web and coming across principles which are not pleasant, I thought my life was well over. Living without the answers to the problems you’ve fixed as a result of your review is a serious case, and the ones which might have adversely affected my career if I hadn’t come across your blog post. Your main capability and kindness in handling almost everything was very useful. I am not sure what I would’ve done if I hadn’t come across such a point like this. It’s possible to now relish my future. Thank you so much for your impressive and sensible help. I won’t hesitate to refer your blog to anyone who will need direction on this issue.

  280. Good ¡V I should certainly pronounce, impressed with your site. I had no trouble navigating through all the tabs as well as related info ended up being truly easy to do to access. I recently found what I hoped for before you know it in the least. Reasonably unusual. Is likely to appreciate it for those who add forums or something, site theme . a tones way for your customer to communicate. Excellent task..

  281. I wanted to put you that bit of remark just to say thank you the moment again for your personal pretty secrets you have discussed in this case. This has been pretty open-handed of you to provide unhampered all most people might have supplied for an e-book to end up making some money for themselves, even more so considering that you could possibly have tried it in the event you wanted. The techniques in addition served to become a easy way to recognize that other individuals have the same fervor much like my own to see way more around this issue. I’m sure there are a lot more pleasurable periods ahead for many who view your blog.

  282. Howdy! I could have sworn I’ve been to this blog before but after browsing through some of the post I realized it’s new to me. Nonetheless, I’m definitely happy I found it and I’ll be book-marking and checking back often!

  283. Pingback: hey
  284. I intended to send you one little note to give thanks once again just for the amazing things you have shared in this case. It’s really strangely open-handed of people like you to make easily what exactly numerous people could have advertised as an e book to get some dough for themselves, specifically considering the fact that you could have tried it in case you desired. Those good ideas additionally worked like a easy way to realize that other people online have the identical zeal just as my very own to find out somewhat more in terms of this condition. I am certain there are numerous more pleasurable sessions ahead for individuals who see your website.

  285. I just want to tell you that I am just very new to blogs and definitely liked this web-site. More than likely I’m planning to bookmark your site . You really come with fantastic articles. With thanks for sharing with us your webpage.

  286. – Gulvafslibning | Kurt Gulvmand Fantastic goods from you, man. I’ve understand your stuff previous to and you’re just extremely magnificent. I really like what you have acquired here, really like what you’re stating and the way in which you say it. You make it entertaining and you still take care of to keep it smart. I cant wait to read far more – Gulvafslibning | Kurt Gulvmand again from you. Thanks For Share .

  287. Hey very cool blog!! Man .. Beautiful .. Amazing .. I’ll bookmark your website and take the feeds also…I’m happy to find so many useful info here in the post, we need work out more strategies in this regard, thanks for sharing. . . . . .

  288. Good day! I could have sworn I’ve been to this blog before but after looking at some of the articles I realized it’s new to me. Regardless, I’m definitely pleased I came across it and I’ll be bookmarking it and checking back frequently.

  289. naturally like your web-site however you have to test the spelling on quite a few of your posts. Several of them are rife with spelling issues and I find it very troublesome to inform the truth nevertheless I will surely come again again.

  290. After looking at a handful of the articles on your website, I seriously like your technique of blogging. I book-marked it to my bookmark site list and will be checking back soon. Please visit my website too and let me know how you feel.

  291. This could be the appropriate blog for everyone who hopes to discover this topic. You understand much its virtually difficult to argue together with you (not that When i would want…HaHa). You certainly put a different spin on the topic thats been discussing for several years. Excellent stuff, just fantastic!

  292. What’s Going down i am new to this, I stumbled upon this I’ve discovered It positively useful and it has aided me out loads. I am hoping to give a contribution & aid different users like its aided me. Good job.

  293. I’m excited to discover this page. I need to to thank you for your time just for this wonderful read!! I definitely enjoyed every bit of it and i also have you saved as a favorite to check out new information on your blog.

  294. Your style is really unique in comparison to other folks I’ve read stuff from. Thank you for posting when you’ve got the opportunity, Guess I’ll just book mark this web site.

  295. May I simply just say what a relief to uncover an individual who actually knows what they are talking about on the web. You definitely understand how to bring an issue to light and make it important. More people ought to check this out and understand this side of your story. I can’t believe you’re not more popular because you definitely possess the gift.

  296. We are a group of volunteers and starting a new scheme in our community. Your website provided us with valuable information to work on. You have done a formidable job and our entire community will be thankful to you.

  297. Unquestionably believe that which you stated. Your favorite justification seemed to be on the web the simplest thing to keep in mind of. I say to you, I definitely get irked at the same time as other folks consider concerns that they just do not know about. You managed to hit the nail upon the highest and also defined out the whole thing without having side-effects , folks could take a signal. Will probably be back to get more. Thank you

  298. Howdy are using WordPress for your site platform? I’m new to the blog world but I’m trying to get started and create my own. Do you require any coding knowledge to make your own blog? Any help would be really appreciated!

  299. hello!,I like your writing so much! share we communicate more about your post on AOL? I need a specialist on this area to solve my problem. Maybe that’s you! Looking forward to see you.

  300. Oh my goodness! Impressive article dude! Many thanks, However I am experiencing difficulties with your RSS. I don’t understand the reason why I can’t subscribe to it. Is there anybody else getting the same RSS issues? Anyone that knows the solution will you kindly respond? Thanks!!

  301. Hi, I think your website could be having web browser compatibility issues. Whenever I take a look at your blog in Safari, it looks fine however when opening in IE, it’s got some overlapping issues. I merely wanted to give you a quick heads up! Other than that, wonderful website!

  302. I have noticed that online education is getting well-known because accomplishing your college degree online has turned into a popular method for many people. Numerous people have not really had a chance to attend a traditional college or university nevertheless seek the increased earning potential and a better job that a Bachelor’s Degree offers. Still others might have a diploma in one discipline but wish to pursue something they now have an interest in.

  303. Nice post. I learn something new and challenging on blogs I stumbleupon everyday. It’s always useful to read through content from other writers and use something from their sites.

  304. It is my belief that mesothelioma is usually the most dangerous cancer. It contains unusual properties. The more I look at it a lot more I am convinced it does not conduct itself like a real solid human cancer. In case mesothelioma is often a rogue viral infection, hence there is the possibility of developing a vaccine and also offering vaccination for asbestos open people who are open to high risk with developing future asbestos relevant malignancies. Thanks for sharing your ideas about this important health issue.

  305. Oh my goodness! Amazing article dude! Many thanks, However I am going through issues with your RSS. I don’t know the reason why I cannot subscribe to it. Is there anybody else having the same RSS problems? Anybody who knows the solution can you kindly respond? Thanx.

  306. You are so awesome! I don’t believe I’ve read something like that before. So good to discover another person with some original thoughts on this subject. Seriously.. thank you for starting this up. This website is one thing that is needed on the internet, someone with a little originality.

  307. Having read this I thought it was really enlightening. I appreciate you taking the time and energy to put this content together. I once again find myself personally spending a lot of time both reading and commenting. But so what, it was still worth it!

  308. hello there and thank you for your info – I have definitely picked up anything new from right here. I did however expertise several technical issues using this web site, as I experienced to reload the web site a lot of times previous to I could get it to load correctly. I had been wondering if your hosting is OK? Not that I am complaining, but slow loading instances times will sometimes affect your placement in google and could damage your high quality score if advertising and marketing with Adwords. Anyway I am adding this RSS to my email and can look out for a lot more of your respective fascinating content. Make sure you update this again very soon..

  309. I have not checked in here for a while since I thought it was getting boring, but the last several posts are great quality so I guess I¡¦ll add you back to my everyday bloglist. You deserve it my friend 🙂

  310. I’m impressed, I must say. Seldom do I encounter a blog that’s equally educative and amusing, and without a doubt, you’ve hit the nail on the head. The problem is an issue that not enough people are speaking intelligently about. I am very happy I came across this in my hunt for something concerning this.

  311. You’ve made some decent points there. I checked on the web for more info about the issue and found most individuals will go along with your views on this web site.

  312. Nice blog here! Also your site loads up very fast! What web host are you using? Can I get your affiliate link to your host? I wish my website loaded up as fast as yours lol